Nog altijd geen goedkopere aidsmedicijnen voor Afrika

Miljoenen Afrikanen vallen ten prooi aan kwakzalvers. Echte, dure medicijnen blijven voor de meesten onbereikbaar, wijst onderzoek uit.

In Zambia werden injecties met een schoonmaakmiddel voor zwembaden aangeprezen tegen aids. In Kenia wordt, in glimmende brochures, over een middel dat ’Canova’ heet, beweerd dat het medisch getest is en tegen aids helpt. In Congo kregen honderden gebruikers van een Chinees ’aidsmedicijn’ nierklachten. Een anti-aids middel dat echt helpt, Tenofovir van Gilead, is echter in de meeste Afrikaanse landen niet verkrijgbaar.

Dit zijn resultaten uit een onderzoek dat Afrikaanse journalisten uitvoerden naar de beschikbaarheid van medicijnen in Malawi, Zambia, Kenia, Congo, Mozambique en Zuid-Afrika. De tien journalisten behoren tot het Forum for African Investigative Reporters (Fair), dat heeft aangekondigd vanaf nu elk jaar zo’n internationaal onderzoek te doen, naar een onderwerp in Afrika.

Het Fair-team ontdekte dat eerdere beloften van Westerse landen – gedaan in 2001 tijdens een conferentie van de Wereldhandelsorganisatie in Doha – over meer aanbod van goedkopere medicijnen op de Afrikaanse markt, nauwelijks nagekomen zijn. Een (vooral Amerikaanse) lobby blijft druk op Afrikaanse regeringen uitoefenen om merkmedicijnen te kopen in plaats van goedkopere, zogeheten generieke varianten uit India, Thailand of Brazilië.

Zo koopt de Zambiaanse regering, ondanks herhaalde aankondigingen dat ’we nu echt generieke gaan aanschaffen’, met het weinige geld dat het land heeft, nog steeds merkmedicijnen. „Dat kan alleen maar door de VS lobby komen”, concludeert het Zambiaanse teamlid Zarina Geloo. Zambia’s gezondheidsminister Brian Chituwo verklaarde tegenover het Zambiaanse team tevens dat het Amerikaanse gezondheidsprogramma Pepfar ’een soort mini-ministerie van gezondheid’ is. In voortgaande handelsgesprekken tussen de Zuidelijk-Afrikaanse Douane Unie en de Verenige Staten werd eind 2006 door deelnemers opgemerkt dat de VS ’blijven weigeren om patentbescherming van tafel te halen’.

Farmaceutische bedrijven zeggen dat er zonder patentbescherming ’meer mensen dood zouden gaan’, omdat de royalty’s nodig zijn voor ontwikkeling van nieuwe medicijnen. Organisaties als Artsen zonder Grenzen brengen hier tegenin dat de winsten van de industrie niet naar onderzoek, maar naar reclame gaan. Bovendien worden veel nieuwe medicijnen getest op Afrikanen zonder dat die daar profijt van hebben.

Afrikaanse regeringen gaan zeker niet vrijuit. Aangetroffen corruptie varieerde van betrokkenheid van gezondheidsministers bij medicijnbedrijven, tot medicijndiefstal. Maar, zegt het Fair-team, de Westerse en farmaceutische lobby’s maken eerder gebruik van de zwakke positie van Afrikaanse regeringen dan dat ze hulp bieden bij de verbetering van de gezondheidszorg.

Zo geeft het Zwitserse Roche – in plaats van realistisch advies – Afrikaanse regeringen de valse hoop dat ’lokale productie van anti-aidsmedicijnen mogelijk zou zijn’, terwijl dat volgens de Wereld Gezondheidsorganisatie voor Afrika veel te ingewikkeld en te duur is. Roche adverteert hierover op haar website als bewijs van sociale betrokkenheid.

Die betrokkenheid ging echter niet zo ver dat Roche, toen in juni een lading van zijn anti-aidsmedicijn Viracept ondeugdelijk bleek en teruggeroepen werd, voor vervanging zorgde voor de twintigduizend patiënten die in Afrika met Viracept behandeld werden. „Vervangen kunnen we niet. Maar we hebben wel overal informatie verspreid over mogelijke vervangende middelen”, was het commentaar van Roche.

Wat betreft het reageren op Fairs verzoek om informatie, komt Roche als beste uit de bus. Gilead, GlaxoSmithKline, Pfizer, Abbott en Boehringer Ingelheim lieten telefonische en ge-e-mailde vragen van de Afrikaanse journalisten onbeantwoord.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden