Nog altijd een prima pastoor

Kardinaal Simonis wordt vandaag 80 jaar, de leeftijd waarop een carrière bij het Vaticaan definitief eindigt. Voor de Nederlandse rk kerk een aderlating.

Kijk eens rustig naar de foto bij dit artikel en u ziet een gelukkig mens. Altijd was kardinaal Simonis moe van alles wat hem op de hielen zat. Verplichtingen, spanningen en vergaderingen. Dingen die het werk als aartsbisschop en voorzitter van de Nederlandse bisschoppenconferentie nu eenmaal met zich meebrengen. Op deze foto, genomen vlak na zijn vertrek uit het aartsbisdom, oogt hij op zijn gemak en lijkt te genieten van zoiets als een oude dag. Er hoeft even niets meer.

Vanaf vandaag wordt dat geluk nog groter. Dan wordt Simonis 80 jaar, de leeftijd waarop kardinalen in de rk kerk hun carrière officieel afsluiten. Voor katholiek Nederland betekent zijn verjaardag een gevoelige aderlating. Simonis is niet meer kiesgerechtigd in een volgend conclaaf en moet zijn adviseurschap bij drie Vaticaanse congregaties en raden neerleggen. Van de toch al geringe invloed van de Nederlandse kerkprovincie op het bestuur van de wereldkerk brokkelt weer een stukje af.

Voor Italiaanse collega's van Simonis nog wel eens reden om tegen die leeftijdsgrens in opstand te komen, maar de enige Nederlandse kardinaal vindt het prima zo. "Het is een hele verantwoordelijkheid hoor, het kiezen van een paus", zei hij ooit. En verantwoordelijkheid, daar lijdt Ad Simonis onder.

Hij woont tegenwoordig in het Brabantse Nieuwkuijk, in een voormalige cisterciënzerabdij die eigendom is van de katholieke Focolarebeweging. Daar heeft de kardinaal een aantal ruime kamers tot zijn beschikking. Vol slordig ingerichte boekenkasten en salontafeltjes met zo'n donkerrood kleedje erop dat je alleen nog in pastorieën tegenkomt. Foto's in zijn woonkamer geven een beeld van 45 jaar kerkgeschiedenis. De kardinaal met Benedictus XVI, nog maar kort geleden. De jonge zwart-witte Simonis die oudgedienden nog kennen van het Pastoraal Concilie in Noordwijkerhout, waarop hij het toenmalige episcopaat namens een conservatieve minderheid de les las.

Hij hield er een kerkelijke carrière aan over. Bisschop van Rotterdam in 1970, de promotie naar Utrecht in 1983 en twee jaar later de op een na hoogste eer in de katholieke kerk: het kardinalaat. Het lijkt allemaal lang geleden. Van Simonis zelf had het allemaal niet gehoeven, maar tegen de paus zeg je geen nee. Het maakte hem tot een onbedoelde hoofdrolspeler in de meest roerige jaren van de Nederlandse katholieke kerk. Als bisschop was hij trouw aan Rome, als katholiek noemt hij zich conservatief. "Zoals Paulus dat formuleert: onderzoekt alles en behoud het goede", tekent hij daar dan bij aan. Een enthousiast onderzoeker was Simonis niet. Dat hadden de gelovigen al snel door.

Bij zijn benoeming in Rotterdam brak nog net geen godsdienstoorlog uit. Ook het begin in Utrecht was desastreus. Bij zijn installatie als aartsbisschop stonden er voor de kathedraal betogers, waarvan er een het spandoek 'Go Rome' omhoog hield. Er zijn ergere verwensingen denkbaar, maar de boodschap was duidelijk: wij moeten jou niet. Een aantal ongelukkige uitspraken van zijn kant maakten de zaak er niet beter op. Zo toonde hij begrip voor huiseigenaren die uit gewetensnood homo's geen kamer verhuurde. Het leverde hem een rechtszaak op die hij won. Daarmee was het pleit nog niet gewonnen. Onverlaten bonsden 's nachts op de deuren van het aartsbisschoppelijke paleis aan de Maliebaan en scholden hem uit. Simonis werd een bange man die niet meer de straat op durfde. Het grootste dieptepunt was het bezoek van de paus aan ons land in 1985, dat gekenmerkt werd door rellen, onverschilligheid van de massa en enthousiasme van weinigen. Hij heeft er Johannes Paulus II meerdere malen zijn excuses voor aangeboden.

Toch keerde tegen het einde van vorige eeuw, vlak voor zijn emeritaat, het tij. Misschien was het de tijdgeest die ontvankelijker werd voor kerken en haar leiders en hadden progressieve katholieken genoeg van de strijd, maar het was zeker ook de verdienste van Simonis. Zelf geen groot bestuurder, was hij zo slim om vicarissen aan te stellen die weliswaar niet helemaal op zijn lijn zaten, maar wel over bestuurlijke kwaliteiten beschikten. Hierdoor bleef de kerk van Utrecht verschoond van grote conflicten. Bij vormselvieringen zagen gelovigen dat de aartsbisschop geen boeman was, meer een beminnelijke aardige man. "Er had een uitstekende pastoor in hem gezeten", hoorde je dan. Goed bedoeld, maar ook een beetje onaardig.

Als voorzitter van de bisschoppenconferentie liet hij veel over aan zijn secretarissen-generaal. Ook hier was hij dezelfde vriendelijke, oude baas die bisschoppen als de ambitieuze Wim Eijk en de rebelse Tiny Muskens in het gareel probeerde te houden en zich oprecht zorgen maakte over de toekomst van de kerk in zijn land. Niet vatbaar voor welke mediatraining dan ook werd hij een geliefde gast in talkshows. En zo kon het gebeuren dat men bij zijn afscheid moest toegeven dat die 'vazal van Rome' toch wel meegevallen was. Boosheid over domme uitspraken maakte plaats voor weemoed. Al zullen sommigen hem zijn uitspraak 'Wir haben es nicht gewusst' bij Pauw en Witteman over het seksueel misbruik in de kerk, nooit vergeven.

Morgen viert de kardinaal in Utrecht zijn verjaardag met een diner en daaraan voorafgaand een mis. Niet in de kathedraal, maar in een simpele buurtkerk. Zo kan een ontmoeting met aartsbisschop Eijk vermeden worden, die toestemming moet geven voor zo'n viering. Het is geen geheim - niet eens meer een publiek geheim - dat de kardinaal en zijn opvolger slecht met elkaar overweg kunnen. Simonis ging zelfs naar Rome om de benoeming van Eijk tegen te houden. Het moet voor hem een grote teleurstelling zijn geweest dat de mensen die hij jarenlang zo trouw heeft willen dienen, niet naar hem wilden luisteren.

Maar in ons land is hij nog altijd de kardinaal. Dus wordt hij met grote regelmaat uitgenodigd voor een lezing, het openen van een tentoonstelling of om voor te gaan in een viering. In alle bisdommen kun je hem tegenkomen als de niet-benoemde grootvader van de Nederlandse katholieken. Behalve in zijn eigen aartsbisdom. Hij lijkt er niet meer welkom. Voor elk optreden moet hij apart toestemming vragen. Simonis voelt zich kalltgestellt, de nieuwe bestuurders op de Maliebaan spreken van 'regels zijn regels'. Een verzoeningsgesprek met Eijk liep voor de kardinaal uit op een teleurstelling. Gelukkig mag hij wel voorgaan in Nieuwkuijk en dorpen in de verre omtrek. Tot volle tevredenheid van de gelovigen. Inderdaad, als een uitstekende pastoor.

Bisschop De Korte: Simonis probeerde het geloof van zijn ouders te behouden
Gerard de Korte, bisschop van Groningen kent kardinaal Simonis al heel lang. "Hij heeft iets vaderlijks over zich. Ook naar mij toe. Dat is ook niet zo gek. Hij heeft mij tot diaken gewijd, later tot priester en ook tot bisschop. We hebben elkaar goed leren kennen toen we in het aartsbisdom samen gingen werken. We hebben altijd een hartelijke band gehad, maar ik ben kardinaal blijven zeggen, terwijl hij mij gewoon Gerard noemt. Hij komt elk jaar bij mij in Groningen logeren en dan praten we bij onder het genot van een glas wijn.

Hij is dan heel geïnteresseerd hoe het hier gaat."Kardinaal Simonis is een vrome, klassieke katholiek. Met de dagelijkse eucharistie, het bidden van zijn brevier en de gebedintenties in zijn agenda. Het ordent zijn dag. Jezus staat in zijn leven centraal. Hij heeft geprobeerd het geloof zoals hij dat van zijn ouders heeft meegekregen te behouden.

"Hijzelf zegt dat hij niet veranderd is, maar dat de mensen anders naar hem zijn gaan kijken.

Ik denk dat Simonis zelf ook wel wat milder is geworden. Hij is nooit de afstandelijke kerkvorst geweest. Misschien doet hij iets te gewoon, maar dat past bij zijn spiritualiteit. In zijn ogen vertegenwoordigt hij Christus. Daar hoort geen poespas bij."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden