Nog altijd die vernederende toiletrondes Veel klachten over zorg in verpleeghuizen

ZOETERMEER - Van een deugdelijke klachtenopvang is in veel verpleeghuizen geen sprake. Minstens een op de tien verpleeghuizen kènt helemaal geen klachtenregeling. Als bewoners klagen, kunnen ze er niet altijd op rekenen dat daar zorgvuldig mee wordt omgegaan. Het komt voor dat een klachtencommissie een klacht als 'incident' afdoet of dat de directie suggereert dat de klager maar beter een ander verpleeghuis kan zoeken.

Dit zijn bevindingen van de Nederlandse vereniging belangenbehartiging verpleeghuisbewoners (NVBV) waar vragen, klachten en signalen over tekorten in verpleeghuizen zijn binnengekomen in het kader van het door WVC gesubsidieerde project 'Ondersteuning bij klachten'.

De meest gesignaleerde misstand is de vaste toilettijden voor mensen die niet alleen naar de WC kunnen. Hoewel de laatste jaren, ook van officiële instanties in de verpleeghuissector kritiek is geleverd op deze vernederende maatregel, bereiken daar de NVBV nog veel klachten over. “Mensonwaardig en respectloos”, noemt de NVBV die toiletrondes. “Zorg op maat, betekent dat de bewoner mag wanneer hij moet, in plaats van andersom.”

Een verpleeghuis-bewoonster schrijft de NVBV dat ze drie maal daags bij toiletgang wordt geholpen: 's ochtends bij het opstaan, bij het middageten en bij het avondeten. Deze regel geldt voor iedere bewoner van het verpleeghuis die dit niet zelfstandig kan.

Ze schrijft: “Veel medebewoners krijgen 's ochtends een mat (een absorberende incontinentiemat) en mogen niet naar het toilet. De daardoor ontstane wondjes worden verzorgd. Het hoofd verpleging zegt: het is overlegd met de arts. De arts zegt desgevraagd: dit is de regel van het huis. Ik kan er ook niets aan doen. Men wil erop aansturen mij ook een mat te geven, wat ik vreselijk zou vinden. De mensen die dat hebben ruiken naar de urine.”

Een bewoonster van een ander verpleeghuis wordt zes uur niet naar het toilet geholpen. Haar dochter dient een klacht voor haar in bij de klachtencommissie van het huis. Deze bestempelt het als incident en stelt dat er tussen de toiletrondes twee uur mag zitten. Hierna gaat het een paar weken goed. Daarna niet meer. De dochter wendt zich tot de directeur. Die geeft haar te verstaan dat hij niets kan doen. Misschien kan ze beter een ander verpleeghuis zoeken.

Ook uit de hoek van de verzorgenden komen beschrijvingen van deze wantoestanden. Een afstuderende ziekenverzorgster schrijft in haar scriptie over een afdeling waar regels waren voor de toilettijden waar men zich streng aan hield. “Op een dag belde mevrouw B. om 15.00 uur dat zij naar het toilet moest in verband met ontlasting. Mevrouw was zoals gebruikelijk om 14.00 uur naar het toilet gebracht, dus zei mijn collega dat zij niet mocht, ze had het toen maar moeten doen: Je kan wel aan de gang blijven. Mevrouw moet maar eens goed beseffen dat zij geen spelletje met ons kan spelen.”

De verzorgster die dit beschrijft had op de afdeling al veel over de toilettijden en de benadering van de bewoners door het personeel gediscussieerd, maar dat werd haar door de meeste collega's niet in dank afgenomen. Ze gaf ook nu haar mening. Bij de toiletgang kan toch niet alles op commando gaan. Ze vroeg of haar collega's dat zelf ook wel eens ondervonden hadden en dat een bewoner toch recht heeft naar het toilet te gaan. Ze wist het hoofd ten slotte te overtuigen. Hij besloot mevrouw B. naar het toilet te laten brengen.

De verzorgster schrijft: “Toen ik bij mevrouw B. aankwam zat zij met zweethanden en tranen in haar ogen. Begrijp je hoe ze die dingen kunnen zeggen, vroeg ze. Ik vraag het toch niet voor mijn plezier. Ik bracht haar naar het toilet, met resultaat.”

Bij de NVBV komen ook klachten van bewoners die enige tijd het verpleeghuis verlaten voor ziekenhuisopname. Bij terugkeer blijkt hun bed aan een ander vergeven en moeten zij genoegen nemen met een andere kamer.

Een bewoner heeft decubitus. Het verpleeghuis huurt een speciaal bed waarin hij minder last heeft van de doorligwonden. Na vier weken wil het verpleeghuis het bed weg laten halen, hoewel de wonden niet zijn genezen. De echtgenote van de patiënt weet te bewerkstelligen dat het bed nog vier weken kan blijven.

Na deze periode zijn de wonden nòg niet genezen. Zowel een huidarts als de verpleeghuisarts vinden dat het bed moet blijven, maar het huis vindt het te duur. Uiteindelijk komt het verpleeghuis met de 'oplossing' dat meneer een paar weken naar het ziekenhuis gaat, waar hij wèl gebruik kan maken van zo'n bed. De verpleeghuisarts waarschuwt mevrouw op te letten dat haar man niet langer dan vier weken in het ziekenhuis blijft, omdat hij anders zijn kamer in het verpleeghuis kwijt raakt.

Zelfs in het verpleeghuis, waar de bewoner niet meer rest dan een bed en een nachtkastje, geldt 'opgestaan, plaatsje vergaan'.

De NVBV is gebleken dat hier financiële belangen spelen, het 'marktmechanisme'. Het verpleeghuis wordt betaald uit de Algemene wet bijzondere ziektekosten. Het huis maakt met de verzekeraar produktie-afspraken. Die houden in dat het verpleeghuis jaarlijks een bepaalde bezettingsgraad moet halen. Lukt dat niet, dan krijgt het huis het volgend jaar een lager bedrag uitgekeerd. Het verpleeghuis heeft dus belang bij een zo hoog mogelijke bezettingsgraad. Daarbij komt dat er een tekort is aan verpleeghuisplaatsen. Er zijn lange wachtlijsten.

De bevindingen uit 'Ondersteuning bij klachten' zijn voor de NVBV aanleiding contact op te nemen met de overkoepelende Nederlandse vereniging voor verpleeghuiszorg (NVVz). Aan de orde zal onder meer dat soms op een aangetekende klachtenbrief pas na drie maanden een telefonische reactie volgt. Ook kan een klager te horen krijgen dat hij in het vervolg maar beter geen contact kan opnemen met de NVBV.

De NVVz heeft hierop vooruitlopend in een bericht aan de media laten weten dat het houden van toiletrondes geen standaardprocedure in verpleeghuizen is. “Uitgangspunt in de zorgverlening moet zijn dat patiënten naar het toilet kunnen op het moment dat zij dat wensen. Een aantal verpleeghuispatiënten kan dat echter niet zelf aangeven. Voor die patiënten moeten de verzorgenden op regelmatige tijdstippen het initiatief nemen.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden