'Nobelprijswinnaar OPCW nog lang niet klaar, maar goed op weg'

Hoofd Ahmet Üzümcü van de Organisatie voor het Verbod op Chemische Wapens (OPCW) geeft een persconferentie nadat de instelling de Nobelprijs voor de Vrede heeft ontvangen. Beeld anp
Hoofd Ahmet Üzümcü van de Organisatie voor het Verbod op Chemische Wapens (OPCW) geeft een persconferentie nadat de instelling de Nobelprijs voor de Vrede heeft ontvangen.Beeld anp

Slechts twee dagen geleden bracht de Turkse diplomaat Ahmet Üzümcü het nieuws dat het goed gaat het uitvoeren van zijn jongste missie: Syrië vrijwaren van chemische wapens. Maar nu al mag de voorzitter van de Organisatie voor het verbod op Chemische Wapens (OPCW) nog een succes op zijn naam schrijven: het winnen van de Nobelprijs voor de Vrede. Maar hoe terecht is deze winnaar? Zijn er al voldoende successen geboekt?

Volgens Sico van der Meer, onderzoeker op het gebied van chemische wapens bij het Nederlands Instituut voor Internationale Betrekkingen, is dit zeker het geval. "OPCW is er de afgelopen vijftien jaar in geslaagd het aantal massavernietingswapens in de wereld aanzienlijk te verminderen. Bijna alle landen die het verdrag hebben ondertekend hebben hun wapens, als ze daarvan in bezit waren, vernietigd. Voor 1997 hoefden landen geen openheid van zaken te geven en konden deze gevaarlijke wapens elk moment worden ingezet. Een onheilspellende situatie, omdat met kleine hoeveelheden grote schade kan worden aangebracht."

Als ze al zo lang succesvol opereert, waarom krijgt OPCW dan nu pas de Nobelprijs?
"Het gaat volgens het Nobelcomité vooral om de lange termijn ontwikkelingen die OPCW heeft doorgemaakt. De organisatie komt door haar werkzaamheden in Syrië steeds vaker in de schijnwerpers, maar dat is volgens het comité niet de reden van de winst. Hiermee laat het comité zien te streven naar een veilige wereld. Daarbij heeft OPCW laten zien het lastige Syriëdossier op korte termijn toch wel goed op te pakken."

Er is ook kritiek toch?
"Critici zeggen inderdaad dat er nog veel moet gebeuren. Zo zijn er zes landen die nog niet deelnemen aan het verdrag: Angola, Noord-Korea, Israël, Zuid-Sudan, Myanmar en Egypte. Terwijl over Noord-Korea en Israël toch wel de geruchten gaan dat ze in bezit zijn van die wapens. Daarbij hebben de Verenigde Staten en Rusland hun deadline voor het vernietigen van hun wapens niet gehaald. Die is onlangs voor de tweede keer uitgesteld. Je zou het kunnen zien als een mislukking, maar zo zou ik het niet stellen. De VS en Rusland zijn namelijk ontzettend hard bezig met de ontmanteling. Maar om deze vernietiging duurzaam te laten verlopen moeten speciale fabrieken worden gebouwd en veel geld worden geïnvesteerd. Dat is een moeilijk technologisch proces."

Zal de uitreiking nog iets veranderen aan de huidige situatie?
"Idealiter sluiten alle landen ter wereld zich aan bij het verdrag. Maar ik denk niet dat deze uitreiking veel zal veranderen. Misschien dat het Afrikaanse Angola zich wel gewillig opstelt, maar ik zie Noord-Korea en Israël niet snel van standpunt veranderen. Daarbij zullen de Verenigde Staten en Rusland niet ineens nog harder gaan werken om hun nog resterende wapens te vernietigen. Ook de Syrische president Bashar al-Assad zal zich niet ineens anders opstellen tegenover OPCW nu ze een Nobelprijs heeft gewonnen."

Deze prijs wordt door sommigen gezien als aanmoedigingsprijs. Wat vindt u hiervan?
"Dat kun je op twee manieren bekijken. Enerzijds is het OPCW beloond voor de prestaties geleverd op de langere termijn. Maar anderzijds is duidelijk dat ze nog lang niet klaar zijn. Syrië is een lastig dossier, waar de organisatie pas twee weken mee bezig is. De omgeving is door de burgeroorlog instabiel, maar de eerste berichten die OPCW hierover naar buiten brengt klinken goed. Eerst is in kaart gebracht waar de wapens zich bevinden en nu worden stilaan de productieplekken vernietigd. Maar het is ook een zware kluif om de Verenigde Staten en Rusland zo ver te krijgen dat ze al hun wapens hebben vernietigd en de nieuwste deadline halen. OPCW is dus goed op weg, maar er moet nog flink aan de weg getimmerd worden."

Wat is OPCW?

De in Den Haag gevestigde OPCW werd in 1997 in het leven geroepen nadat bijna alle landen instemden met het Vedrag voor Chemische Wapens. Sinds het recente burgerconflict in Syrië verschijnt de OPCW, die als taak heeft alle chemische wapens de wereld uit te bannen, vaker in de schijnwerpers.

Afgelopen woensdag meldde voorzitter Üzümcü tijdens de persconferentie dat de eerste groep experts namens de Verenigde Naties en OPCW al was afgereisd naar Syrië. De experts spraken met Syrische autoriteiten en zagen er op toe dat materiaal om chemische wapens te maken vernietigd werd. Het is de eerste stap in een traject dat volgens de VN en OPCW een jaar moet duren.


Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden