Update

Nobelprijs voor strijders tegen seksuele oorlogsmisdaden

Denis Mukwege en Nadia Murad.Beeld AFP

De Nobelprijs voor de vrede gaat dit jaar naar twee mensen die zich inzetten voor het lot van vrouwen in oorlogssituaties. Nadia Murad en Denis Mukwege hebben de prijs gekregen voor ‘hun inspanningen om een einde te maken aan het gebruik van seksueel geweld als wapen in oorlogen en gewapende conflicten’, aldus het Noorse Nobelcomité.

Gevluchte seksslavin stelt haar leven in dienst van ontvoerde yezidi’s

“Ik besef nu dat ik ben geboren in het hart van de misdaden die tegen mij zijn begaan”, stelde Nadia Murad (24) vast na haar allereerste voordracht voor een forum van de Verenigde Naties. Daar vertelde ze voor het eerst openlijk over haar ontvoering door de terreurgroep Islamitische Staat, en hoe ze herhaaldelijk verkracht was. Ze had drie minuten, en beefde toen ze begon, maar na afloop bood ze aan overal heen te gaan waar mensen haar wilden aanhoren. Het was het begin van een nieuw leven, schrijft ze in haar memoires ‘Ik zal de laatste zijn’.

Murad, die als lid van de Iraakse yezidi-minderheid in 2014 door IS uit de provincie Sinjar was ontvoerd, wist te ontsnappen dankzij de hulp van een Arabische familie. In 2015 kreeg ze asiel in Duitsland. Terwijl ze over de wereld reisde om te vertellen wat IS vrouwen aandeed, bleef ze dromen van terugkeer naar haar dorp Kocho waar ze haar moeder en zes broers verloor. “Als je verlangt naar een plek die verloren is gegaan, krijg je zelf ook het gevoel te zijn verdwenen”, schrijft ze.

Ze kwam in contact met Yazda, een organisatie van yezidi’s die vrouwen hielp bevrijden en hen daarna begeleidde. Ze werd de bekendste van enkele vrouwen die de wereld vertelden over hun lot. Tegen Trouw zei ze: “Ik heb IS teruggepakt door hun misdaden openbaar te maken.”

Bekendheid kreeg ze toen de Verenigde Naties haar benoemden tot goodwill-ambassadeur, en toen advocaat Amal Clooney besloot gezamenlijk te werken aan de vervolging van IS-daders. In 2017 kreeg Murad de Sacharov-prijs. Persoonlijk geluk vond ze toen ze zich deze zomer verloofde met mede-activist Abid Shamdeen. In haar boek schrijft ze nog, refererend aan de duizenden yezidi’s die IS vermoordde: “Zelfs als alle meisjes het hadden overleefd (..), waar waren de yezidi-jongens die met ons zouden trouwen?”

Maar hoewel de VN-Veiligheidsraad vorig jaar besloot een onderzoeksteam op te zetten om misdaden van IS te onderzoeken, is er in Irak nog niet één IS-lid veroordeeld voor slavernij en verkrachting van yezidi-vrouwen. Nog altijd worden zo’n drieduizend van hen vermist. Murad heeft haar leven in hun dienst gesteld. Door de IS-misdaden te openbaren, wil ze “de laatste zijn met een verhaal als het mijne”.

Strijder voor fysiek en mentaal eerherstel voor verkrachte vrouwen

In het Panzi-ziekenhuis dat hij twintig jaar geleden in de Oost-Congolese stad Bukavu oprichtte, opereert Denis Mukwege dagelijks vrouwen die zijn verkracht. Ook vandaag, op het moment dat hij de Nobelprijs kreeg toegekend. Zijn assistenten stormden de operatiezaal binnen om hem het nieuws te vertellen.

Eigenlijk wilde Mukwege (63) na zijn opleiding tot gynaecoloog een verloskundekliniek starten. Maar toen een vrouw zich bij hem meldde die op extreem gewelddadige manier was verkracht, paste hij zijn plannen aan. Tienduizenden vrouwen, die soms van heinde en verre komen, klopten sindsdien bij zijn ziekenhuis aan. Met gebroken bekkens, zweren en kapotte blazen. Mukwege opereert hun verminkte vagina’s, probeert de fysieke schade zo veel mogelijk te herstellen.

Daarnaast biedt hij met zijn collega’s mentale hulp, en kunnen vrouwen die de daders willen vervolgen op juridische bijstand rekenen. Die daders moeten gezocht worden onder de tientallen gewapende rebellengroepen die in Oost-Congo actief zijn, maar ook onder ongedisciplineerde soldaten.

De gewelddadige verkrachtingen worden gebruikt als oorlogstactiek, benadrukt Mukwege waar hij maar kan. Hij mist de internationale verontwaardiging over dit oorlogswapen. Net als bij chemische wapens en landmijnen is gebeurd, moet er ook een internationale beweging komen om het seksuele geweld te stoppen, schreef hij vorig jaar in een opiniestuk in deze krant.

Mukwege geeft ook zijn eigen regering er regelmatig van langs omdat ze niets doet om het geweld tegen vrouwen te stoppen. Toch kreeg hij vandaag felicitaties uit Kinshasa.

In 2012 werd een aanslag op Mukwege gepleegd: hij overleefde het, zijn bewaker niet. Hij dook onder in België maar keerde na een paar maanden weer naar Bukavu terug. Om zijn veiligheid te garanderen ging hij met zijn vrouw en dochters in het bewaakte ziekenhuis wonen.

Wellicht zorgt de Nobelprijs voor de Vrede voor meer veiligheid. En voor aandacht voor de situatie in Oost-Congo. Dat laatste blijft zijn missie. Want zoals hij vijf jaar geleden tegen Trouw zei: “Ik doe dit werk niet om prijzen te krijgen”.

Lees ook: 

Nadia Murad strijdt met woorden tegen Islamitische Staat, maar het is zwaar

Ontsnapt als slavin van Islamitische Staat in Irak werd Nadia Murad het gezicht van het jezidi-leed. IS mag praktisch verslagen zijn, bevrijd zijn de jezidi’s allerminst. In mei van dit jaar interviewden we haar uitgebreid in Letter & Geest.

'Dat verkrachters vrijuit gaan, is een dagelijkse kwelling'

Juist nu de beruchte rebellenbeweging M23 is verslagen, is gerechtigheid van belang, zegt gelauwerde Congolese arts. 'We moeten dit momentum benutten.'

Ban verkrachting net als andere oorlogswapens uit

Het lukt met landmijnen en chemische wapens. Dus is een internationale beweging om seksueel geweld als methode van oorlogsvoering te stoppen, ook mogelijk, meent de arts Denis Mukwege, die al jaren slachtoffers helpt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden