Nobelprijs voor pionier van de gedragseconomie

Richard Thaler gaf ondermeer het woord 'nudgen' een nieuwe betekenis. Beeld REUTERS
Richard Thaler gaf ondermeer het woord 'nudgen' een nieuwe betekenis.Beeld REUTERS

De Nobelprijs voor economie ging maandagochtend naar de Amerikaan Richard Thaler, wegens zijn baanbrekende werk in de psychologie achter economische keuzes.

Richard Thaler gelooft niet in de rationele mens die altijd de beste keuze maakt. De 72-jarige Amerikaan vindt het zelfs ‘idioot om te denken dat mensen de hele tijd logisch handelen’, zei hij in de film The Big Short. Deze film uit 2015 over de financiële crisis introduceert Thaler als ‘de vader van de gedragseconomie’. Thaler vindt mensen impulsief, emotioneel, onvoorspelbaar ook. Dat inzicht levert hem de Nobelprijs op voor de economie, zo maakte de Koninklijke Zweedse Academie voor Wetenschappen maandagochtend bekend.

Dat mensen beslissingen nemen op basis van emotie lijkt zo voor de hand te liggen dat het de vraag oproept: waarom krijgt iemand daar een Nobelprijs voor? Dat heeft te maken met de opvattingen die de klassieke economie lang hebben beheerst. De klassieke economen geloofden in de homo economicus, de mens die logisch denkt en handelt en dus altijd uitgaat van zoveel mogelijk eigen gewin. Dat laatste klopt ook wel, maar mensen vertrouwen daarbij eerder op hun gevoel dan op hun verstand. Hoe vaak gebeurt het niet dat een consument een beslissing neemt omdat hij of zij ‘verliefd’ wordt op een auto of huis terwijl het rationeel gezien geen verstandige keuze is. Dat inzicht is relatief nieuw in de economie.

Ook in het dagelijks leven zijn mensen irrationeel. We drinken alcohol, eten ongezond of kopen een dure jas terwijl de bankrekening een ander signaal geeft. We weten dat het niet verstandig is, maar ja, het vlees is zwak. Dat geldt ook voor beleggers die te veel risico nemen en banken en verzekeraars in de afgrond storten, of voor topmensen bij bedrijven die een overname doen waar niemand beter van wordt. Als een econoom zucht dat hij het allemaal niet meer begrijpt, dan komt dat vaak door dat soort rare, irrationele beslissingen.

Invloedrijk nudgen

De calculerende homo economicus leeft nog altijd, maar hij zit niet langer alleen op de troon. Naast hem zit zijn emotionele en impulsieve tegenpool. Mede dankzij Thaler en het boek dat hij in 2008 samen met Cass Sunstein schreef. Nudge heet boek, wat in het Nederlands ‘een zetje geven’ betekent. In het boek beschrijven de twee auteurs welke psychologische technieken mensen dat zetje kunnen geven om bijvoorbeeld gezonder te eten.

Het boek trok de aandacht van de toenmalige Amerikaanse president Barack Obama en de Britse premier David Cameron. Beiden nodigden Thaler uit en lieten zich adviseren. Dat was in een tijd waarin er nog de nodige scepsis was over gedragseconomie. Met zijn boek en zijn werk op de universiteit van Chicago heeft Thaler er mede voor gezorgd dat het bedrijfsleven en overheid meer gebruik van maken van deze tak in de economie.

Die heeft ondertussen al twee Nobelprijswinnaar opgeleverd. In 2013 kreeg gedragseconoom Robert Shiller een deel van de prijs.

Thaler is behalve econoom aan de universiteit van Chicago ook medeoprichter van Fuller & Thaler, een vermogensbeheerder die ongeveer 8 miljard euro heeft belegd. Het bedrijf maakt daarbij nadrukkelijk gebruik van inzichten uit de gedragseconomie, zo is te lezen op de website.

Voor het winnen van de Nobelprijs ontvangt Thaler bijna 1 miljoen euro. Dat bedrag zal hij ‘zo rationeel mogelijk besteden’.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden