Nobelprijs voor linkse Indiër

AMSTERDAM - Een aimabel en bescheiden mens, maar ook rebels en omstreden. Iemand die met poëtische pracht over de meest uiteenlopende onderwerpen kan schrijven. De Nobelprijswinnaar voor economie, de Indiase Amerikaan Amartya Sen (64), laat zich niet gemakkelijk in een hokje vangen.

Sen heeft lang op zijn prijs van 1,8 miljoen gulden moeten wachten. Al jaren stond hij op de lijst van kandidaten. “Elke keer als de blaadjes vallen moet ik aan Amartya denken. Maar deze keer, na al die dompers dacht ik eerlijk gezegd niet meer aan hem. Een mooie dag hoor”, zegt een verheugde prof. J. de Beus, hoogleraar in Groningen, gepromoveerd op Sen en een jaar praktisch zijn buurman op de beroemde universiteit van Harvard.

De in 1933 in India geboren econoom en filosoof is te kenmerken als een linkse econoom. Ter vergelijken met John Kenneth Galbraith. “Sen combineert economische theorie en analyse met humanitair engagement. Een radicaal, maar niet iemand die doorslaat naar extremen. Hij ziet zichzelf wel degelijk in de traditie staan van de hoofdstroom van economen, als een combinatie van klassieken als Smith en Mill enerzijds en linkse economen als Tinbergen en Samuelson anderzijds.”

Sen krijgt de prijs voor zijn werk op het terrein van de welvaartseconomie, waarin die melange van pure economische theorie en analyse met een breed mensbeeld goed tot uiting komt. Dat kwam vooral naar voren in zijn studies over de economische en politieke processen die leiden tot armoede en honger.

Hongersnoden komen niet voor in landen met een democratisch, pluralistisch systeem, met een vrije pers, met politiek oppositie, met vakbonden, zegt Sen. Hongersnoden komen voor in landen met een dictatoriale overheid die aan niemand verantwoording schuldig is, in landen zonder goed onderwijs en een wijdverbreide gezondheidszorg. Het gaat om de gelijke verdeling van sociale rechten. 'Een goede kwaliteit van leven, inclusief basisonderwijs en beschikbaarheid van medische zorg, heeft een instrumentele rol in het productiever maken van mensen en het grijpen van economische kansen', schrijft Sen.

Door deze opvatting is hij lange tijd omstreden geweest. Zijn engagement en zijn kritiek op het beperkte mensbeeld dat de meeste economen erop nahouden, hebben hem wellicht lange tijd van de Nobelprijs afgehouden. “Sen vindt echter dat de politieke economie, staande in de traditie van de Verlichting, wel degelijk respect verdiend. Hij gelooft met mate in de maakbaarheid van de samenleving. Je kunt iets doen aan armoede, benadrukt hij”, aldus De Beus.

De mens die slechts uit is op maximalisatie van zijn nut bestaat niet, zegt Sen. Veel mensen corrigeren hun voorkeuren op morele gronden. De 'rationele dwaas' , de homo-economicus, kan volgens Sen niet uit de voeten met sociale deugden, normen en waarden, identificatie met groepen en regels van die groepen. Sen verwerpt dit egoïstische mensbeeld. Er bestaan voor hem geen eendimensionale types, die altijd weer de economische modellen bevolken zoals de calculerende burger, de ondernemer die naar winstmaximalisatie streeft, de communistische held.

Dat Sen in tegenstelling tot zijn geestverwant Galbraith bij het grote publiek onbekend is, schrijft De Beus toe aan zijn aversie tegen populariseren. “Hij is tegen instantbeleid, snelle adviezen, kort-door-de-bocht-analyses. Hij mijdt vulgarisering. Hij zou het wel kunnen, maar hij wil het niet. Hij is geen kruisvaarder voor zijn ideeën.”

Met de bekroning van Sens werk is voor het eerst sinds enige tijd weer een linkse econoom voor het voetlicht getreden. Een tijd lang zijn de Nobelprijzen toegekend voor theorieën uit de neo-liberale school van Milton Friedman. Nu in de praktijk door de economische crisis deze theorieën van de vrije markt weer onder druk zijn komen te staan, is de prijs voor Sen wellicht een vingerwijzing. “a en nee”, zegt De Beus. “Hij stond natuurlijk al enige tijd op de wachtlijst. Anderzijds is het een beloning voor een optimistische theorie die ervan uitgaat dat je met democratische instellingen, goede ambtenaren en een waakzame burgerij heel wat kunt bereiken.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden