Nobelprijs voor de literatuur in een 'historisch besluit' dit jaar niet uitgereikt

Voorzitter Anders Olsson van de Zweedse Academie maakte het besluit vandaag bekendBeeld EPA

Voor het eerst sinds de jaren '40 overhandigt de Zweedse Academie dit jaar geen Nobelprijs voor de literatuur. Na ampel beraad - en maanden van crisis - besloot de academie unaniem de uitreiking van de literatuurprijs een jaar vooruit te schuiven. In deze ongewone situatie zullen in 2019 twee auteurs, in plaats van de gebruikelijke een, met de prijs worden beloond.

Wereldwijd wordt instemmend op het besluit gereageerd. Auteurs, hoogleraren, politici: iedereen vindt dat de Zweedse Academie, in ieder geval in haar huidige toestand, alle legitimiteit mist voor de meest prestigieuze erkenning in de literaire wereld. Al schept het ook een gevaarlijk precedent. "Met dit besluit riskeert de academie zichzelf voor de eeuwigheid boven de Nobelprijs te plaatsen", zegt publicist Svante Weyler tegen nieuwszender SVT. "Het blijft een jury, en hun voornaamste taak is zichzelf achter een prijs te positioneren, niet ervoor."

De MeToo-golf heeft het eeuwoude instituut op haar grondvesten doen schudden. De toekomst van de Nobelprijs voor de literatuur hangt af van of de Zweedse Academie in staat blijkt tot een rigoureuze moderniserings- en transparantieslag. Zweedse cultuurkenners denken dat het zeker een decennium kan duren eer de academie - en daarmee ook de Nobelprijs - haar prestige heeft herwonnen. Nu gonst de vraag: zitten schrijvers wel te wachten op de literaire erkenning van dit discutabele gezelschap?

Seksueel misbruik

Het morele echec van de Zweedse Academie begint in november vorig jaar, als achttien vrouwen in de krant Dagens Nyheter naar buiten treden met beschuldigingen van seksueel misbruik door een aan de academie verbonden 'cultuurprofiel' - zoals in Zweden aan de man in kwestie wordt gerefereerd. Hij is de echtgenoot van het academielid Katarina Frostenson. Het culturele instituut (in de media gedoopt tot 'de club') dat zij samen runnen zou deels door de Zweedse Academie zijn gefinancierd.

De voorzitter van het gezelschap, Sara Danius, verklaart alle leden door te laten lichten. De financiële banden met het 'cultuurprofiel' en zijn 'club' worden opgeschort.

In het voorjaar besluit de academie te stemmen over of Frostenson, de vrouw van, moet worden ontnomen van haar zetel - een plek die leden voor het leven krijgen toebedeeld. Van de achttien leden brengen veertien hun stem uit: zes zijn voor, acht tegen. Frostenson blijft.

Althans: voorlopig. Door de aanhoudende impasse trekken begin april drie academieleden zich uit eigen beweging terug. Ze willen niet meer met de controversiële groep worden vereenzelvigd. Drie dagen later, op 12 april, geeft Danius haar functie op als voorzitter en, zoals het ene kamp binnen de academie had geëist, neemt ook Frostensen afstand van haar juryplek.

Vlaag van ontzetting

Vooral het vertrek van de voorzitter leidt tot een nieuwe vlaag van ontzetting. Waarom zijn het nu nota bene twee vrouwen die af moeten zwaaien na een misbruikschandaal? Een groep van honderden onderzoekers en andere publieke figuren dienen via de media een 'motie van wantrouwen' in aan het adres van de Zweedse Academie. Niet alleen landelijk is zij nu het gesprek van alledag; inmiddels kijkt de hele wereldpers over de academieschouders mee.

Koning Karl XVI Gustaf, de beschermheer van het instituut, ziet zich genoodzaakt zich in het debat te mengen en verklaart de officiële academiestatuten aan te zullen passen. Het moet mogelijk worden op eigen initiatief de academie te verlaten. Tot op heden konden leden hoogstens op non-actief worden gesteld.

Van de oorspronkelijke achttien leden zitten er inmiddels nog maar tien op hun plek. Ondertussen loopt het onderzoek naar de mogelijke financiële belangenverstrengeling. Het 'cultuurprofiel' ontkent tot dusver alle aantijgingen van seksueel geweld.

In dit licht komt de academie - of wat er nog wat over is - op donderdag 3 mei samen in hun vaste stek in het beursgebouw van Stockholm. Daar nemen ze het historische besluit: de Nobelprijs voor de literatuur kent volgend jaar pas weer een winnaar.

Lees ook: Instituut Nobelprijs in zware crisis door #MeToo-affaire

Ook de prestigieuze Zweedse Academie, opererend onder het motto 'snille och smack' (talent en goede smaak), bleef niet onbesmet tijdens de hoogtijdagen van de #MeToo-beweging.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden