Nobelprijs scheikunde voor Chauvin, Grubbs en Schrock

(Novum/AP) - De Nobelprijs voor scheikunde 2005 is woensdag toegekend aan de Fransman Yves Chauvin en de Amerikanen Robert Grubbs en Richard Schrock. Het trio krijgt de onderscheiding voor zijn werk op het gebied van de ontwikkeling van chemische katalysatoren die van groot belang zijn voor de chemische industrie, met name voor de productie van farmaceutica en geavanceerde plastics.

Het proces dat door hen is ontwikkeld wordt 'metathese' genoemd, 'dubbele omzetting' in organische synthese. Het is een methode om groepen atomen binnen moleculen van plaats te doen verwisselen op een wijze die door het Nobelcomité wordt vergeleken met een dans waarbij de dansers voortdurend van partner ruilen. De methode vindt grote toepassing in chemische bedrijven, de biotechnologie en de voedselindustrie.

Het comité stelt dat door het werk van het drietal de 'groene scheikunde' een grote stap vooruit heeft kunnen zetten. Met de door hen ontwikkelde methode kan veel afvalproductie worden vermeden. "Metathese is een voorbeeld van hoe basale wetenschap kan worden toegepast voor het welzijn van de mens, de gemeenschap en het milieu", aldus het comité.

De 74-jarige Chauvin is eredirecteur onderzoek van het Institut Français du Petrole in Rueil-Malmaison bij Parijs. De 63-jarige Grubbs is professor scheikunde aan het California Institute of Technology. Schrock (60) is professor scheikunde aan het Massachusetts Institute of Technology. De drie wetenschappers delen de prijs van tien miljoen kroon (1,07 miljoen euro), die op 10 december in Stockholm wordt uitgereikt.

Chauvin nam in 1971 het voortouw bij onderzoek dat verklaart hoe metathesereacties werken en welke soorten metaalverbindingen daarvoor kunnen worden gebruikt. Nadat een methode was ontwikkeld, was de volgende stap de ontwikkeling van de werkelijke katalysatoren. Schrock slaagde er in 1990 als eerste in om een werkzame katalysator voor metathese te produceren. Grubbs wist zijn vinding twee jaar later te perfectioneren door de ontwikkeling van een katalysator die stabiel bleef in lucht.

Schrock zei overdonderd te zijn door het nieuws. Hij zat net aan de koffie. "Ik voelde dat het niet waar kon zijn, maar dat is het wel."

Chauvin had moeite met de belangstelling van de media voor zijn persoon en erkende eerder in verlegenheid te zijn gebracht dan blij te zijn. "Ik had een rustig leven, maar ik zie in dat dat niet langer mogelijk is." Collega's noemen Chauvin 'de vader van de metathese'.

Grubbs zei vanuit Nieuw-Zeeland dat er 30 tot 35 jaar aan metathese is gewerkt. Hij noemde de onderscheiding 'een van die dingen waarvan je nooit verwacht dat ze zullen gebeuren'.

De Nobelprijs voor scheikunde is de derde onderscheiding die deze week bekend is gemaakt. Maandag wonnen de Australiërs Barry Marshall en Robin Warren de prijs voor geneeskunde voor hun onderzoek naar de rol van bacteriën bij gastritis en maagzweren. Dinsdag ging de prijs voor natuurkunde naar de Amerikanen John Hall en Roy Glauber, en de Duitser Theodor Hänsch vanwege hun verdiensten op het gebied van de optische technologie en de bevordering van de wereldwijde communicatie.

Wie de vredesprijs krijgt, wordt vrijdag geopenbaard. De onthulling van de winnaar van de economieprijs is aangekondigd voor 10 oktober. Over de literatuurprijs zijn nog geen mededelingen gedaan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden