Noach de milieuactivist

Russell Crowe (rechts) als Noach in de film 'Noah', met de ark in aanbouw. Beeld Niko Tavernise

Waar het bijbelverhaal van de zondvloed zich gemakkelijk laat lezen als een sprookje dat goed afloopt, is de verfilming een grimmig verhaal.

Geen ander bijbelverhaal is zo vaak in plastic gegoten. Speelgoedwinkels staan er vol mee: de ark, Noach en zijn familie, leeuwen, giraffen, olifanten. Alle dieren schuilen voor een grote regenbui, en het eindigt met een regenboog. Een zonnig sprookje: wie kent het niet uit de kinderbijbel?

Vergeet dit.

In de film 'Noah', die vanaf vandaag in de Nederlandse bioscopen is te zien, is de hoofdpersoon uit het zondvloedverhaal een getroebleerde man met een disfunctioneel gezin. Verder wordt in deze film de aarde bevolkt door hobbitachtige monsters en bloeddorstige types. Ze leven in een griezelig oord waar de zon niet schijnt. Vooral de tijd voor de zondvloed komt in beeld. Niet zo gek: Hoe anders maak je anno 2014 van een zoetsappig en overbekend verhaal nog een spannende film?

Bovendien heeft regisseur Darren Aronofsky God uit het verhaal geschrapt. In 'Noah' is het hogere er alleen in de gedaante van de natuur. Oké, er is een flinke dosis magie. Soms flakkert er een mysterieus licht aan de horizon. En in een terloopse flashback worden Adam en Eva afgebeeld als 'lichtwezens'.

Hallucinaties
Noach is in de film niet de rotsvaste godgelovige uit het bijbelverhaal, hij is meer een vroege ietsist. Het hogere openbaart zich aan hem in de vorm van een sterk gevoel, of een high na een geestverruimend kopje thee. Voor de ogen van de profeet spelen zich dan levensechte hallucinaties af van verdronken lijken en wegrottende kadavers. Noach prent zijn vrouw en kinderen, met wie hij ronddoolt op de dorre vlaktes, in dat de mens de natuur weer moet eerbiedigen. Milieuproblematiek is het eigenlijke thema van de film: de mensen hebben de schepping zodanig verziekt dat alleen een utopie nog hoop biedt. In het bijbelverhaal is de mens volgens God gewoon 'slecht', en wordt niet nader gespecificeerd wat de reden is van Gods toorn.

De ellende begint al bij de openingsbeelden: Noach en zijn familie leiden een zwervend bestaan in dorre streken. De dood regeert. Overal liggende rottende karkassen. Als kijker weet je: hier is iets vreselijk misgegaan. Natuurschoon is weggevaagd door de gretige mensheid. Bij vlagen lijkt het de mythische variant van 'An Inconvenient Truth' (2006), de ondergangsfilm van Al Gore.

 
Noach is in de film niet de rotsvaste godgelovige uit het bijbelverhaal, hij is meer een vroege ietsist

Temidden van die verdorven wereld steken Noach en zijn familie lelieblank af. Zij weten als enigen nog waartoe de natuur dient. Het gezin leeft bijvoorbeeld overtuigd vegetarisch. Daarmee onderscheiden ze zich van schreeuwende woestelingen, die dieren doden en vlees eten. Meer nog dan Noach zelf is zijn vrouw verbonden met de natuur. Ze blijkt een zeer deskundig wonderdokter. Voor elke gelegenheid heeft ze een passend kruidenbrouwsel.

Noachs grote missie, ook de reden voor het bouwen van de ark, is de redding van het dierenrijk. 'Dieren zijn onschuldig', 'als de mensen zo doorgaan zal alles vernietigd worden' - zulke expliciete mededelingen komen meermaals voorbij. Noachs boodschap is die van de gemiddelde milieuactivist: mensen zijn slecht, de natuur is goed.

In het bijbelse verhaal wil God de mensheid nog een nieuwe kans geven, door Noach en zijn gezin te laten overleven in de ark. In de film denkt Noach daarentegen dat de gehele mensheid met hen moet uitsterven. Het veiligstellen van zijn gezin - en daarmee van de mensheid - door een ark voor ze te bouwen is in deze film meer het gevolg van karakterzwakte van Noach dan van een verheven plan.

Tsunami
In het bijbelverhaal is het milieu bepaald geen zwaarwegende kwestie. God veroorzaakt er alleen eigenhandig een allesverwoestende tsunami. Noach wordt in de oerversie een rechtschapen man genoemd, omdat hij in nauwe verbondenheid met God leeft. Over bloemen en planten gaat het nergens. Dieren spelen vooral een rol om een nieuwe toekomst voor de mensen veilig te stellen. Niet voor niets moeten er van sommige dieren zeven stuks mee - van het vee dat volgens de joodse spijswetten rein is en met een gerust hart opgegeten mag worden.

Deze wonderlijke herschrijving van het bijbelverhaal was niet overbodig, omdat de kijker anders de plot wist en de afloop al kende: God zegt iets, Noach luistert. Zonder God die met een stem als een donderwolk bepaalt wat goed en kwaad is, is het een stuk lastiger voor Noach om in die extreme omstandigheden te overleven en een morele test te ondergaan.

Hier tekent zich een volgende parallel af met de moderne spiritueel: er is geen absoluut goed en kwaad. Het leven is geen strijd tussen die twee krachten, maar meer een worsteling met je eigen gevoelens. Dat God wist wat goed en kwaad was, ging tenminste nog uit van de gedachte dat wij het niet wisten. Nu moet Noach het zelf weten.

Bijbelvast naakt wekt ophef in VS
In de Verenigde Staten vielen sommige christenen over een scène in de film waarin Noach naakt rondloopt nadat hij dronken is geworden van zelfverbouwde wijn. Deze verontwaardiging is opmerkelijk, omdat juist dit tafereel een van de weinige momenten is waarop het filmscript de bijbelse tekst vrij letterlijk volgt. De manier waarop twee van Noachs zoons hun naakte vader toedekken, komt zelfs letterlijk uit de Schrift. Ze deden dat, staat er, 'met afgewend gelaat, zodat ze hem niet naakt zagen'.

Over de leeftijden van de acteurs is tot nu toe nog geen onvertogen woord gevallen onder bijbelvaste christenen. Ook dat is opmerkelijk. Russell Crowe (50), die Noach speelt, is namelijk honderden jaren te jong voor zijn rol. Volgens de Bijbel was Noach 500 jaar toen hij zijn zoons Sem, Cham en Jafet verwekte en 600 jaar toen de zondvloed plaatsvond. De zoons waren tijdens de ramp dus hoogbejaard. In de film blijven het jongens.

 
Hier tekent zich een volgende parallel af met de moderne spiritueel: er is geen absoluut goed en kwaad
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden