Nkunda werd gevaarlijk voor Congo en Rwanda

De arrestatie van de Congolese rebellenleider Nkunda door Rwanda is goed nieuws. Maar gaat het Rwanda en Congo om eigenbelang of om het zegevieren van het recht?

Waarom is rebellenleider Laurent Nkunda na al die jaren ineens bij Rwanda in ongenade gevallen? Ofwel, wat heeft hij verkeerd gedaan?

Sinds 1998 was Nkunda een van de leiders van RCD-Goma, de rebellengroep die een groot deel van Oost-Congo bezette. Al die tijd kreeg hij financiële en militaire steun van de Rwandese dictator Kagame, die op zijn beurt rijkelijk van de grondstoffen in Congo mocht profiteren.

Dit patroon ging gewoon door toen de oorlog in 2003 afliep en Rwanda zich officieel uit Congo terugtrok. Als Tutsi pretendeerde Nkunda te strijden voor de Tutsiminderheid die in Noordoost-Congo woont. Al in 2002 had de toenmalige Hoge Commissaris voor de mensenrechten Mary Robinson na een massamoord in Kisangani opgeroepen Nkunda te arresteren. In 2005 stelde Congo zelf een arrestatiebevel op.

Daarbij valt aan te tekenen dat zowel president Kabila van Congo als zijn collega Kagame van Rwanda eveneens omhooggevallen krijgsheren zijn. Beiden hebben de nodige oorlogsmisdaden op hun naam staan, maar zullen zolang ze president weten te blijven zelf juridisch gevrijwaard blijven. Droog berekenen zij met wie ze het beste kunnen samenwerken. Dat een (beoogd) bondgenoot gezocht wordt door justitie was daarbij nooit een beletsel.

Rwanda noch Congo deed ooit een serieuze poging Nkunda van het toneel te halen. Waarom pakte Rwanda hem in 2009 dan ineens wel op?

De verklaring is te vinden in de gebeurtenissen van dit najaar. Met een groot offensief zorgden Nkunda en zijn mannen er in de provincie Noord-Kivu voor dat een kwart miljoen Congolezen op de vlucht sloegen. Nkunda wilde zoveel macht dat het wellicht bedreigend werd voor de presidenten van Rwanda en Congo. Hij weigerde te overleggen.

De internationale reactie op het geweld was vrij hard. Zowel de VS als de Europese Unie oefenden druk uit op Rwanda om hun man in Congo in te tomen en eens constructief mee te werken. In november kwamen de Verenigde Naties met een rapport dat voor de zoveelste keer aantoonde dat Rwanda betrokken was bij de oorlog. Bovendien werd weer eens bevestigd dat Congo samenwerkte met de Hutu-milities, die na de genocide van 1994 uit Rwanda vluchtten.

Nederland, Duitsland en Zweden zetten hun begrotingssteun stop. Eindelijk kwam er overleg tussen Congo en Rwanda op gang, dat in december in een akkoord eindigde, over gezamenlijke aanpak van Hutu-moordenaars en Nkunda’s leger.

In eigen gelederen van Nkunda brak in januari een heuse opstand uit. Tweede man Bosco Ntaganda (gezocht door het Internationaal Strafhof) wilde volgens de ene versie wél met de regering in Kinshasa overleggen, volgens de andere versie had hij ook Goma willen innemen, terwijl Nkunda voor die grote stad halt liet houden.

Ineens was daar donderdagnacht de onverwachte arrestatie. Ongetwijfeld het meest onverwacht voor Nkunda zelf. Het was gisteren nog onduidelijk of Kagame hem wil uitleveren. Het enige dat zeker is, is dat er nog geen einde komt aan de gevechten in Noordoost-Congo.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden