Nipt succes D66 met donorplan

orgaandonatie | Kleinst denkbare meerderheid stemt in met voorstel Dijkstra

Terwijl er gejuich opklinkt van de publieke tribune, vallen D66-leider Alexander Pechtold en fractiegenoot Pia Dijkstra elkaar zichtbaar geëmotioneerd in de armen. Het D66-initiatief voor actieve donorregistratie is deze dinsdagmiddag met de kleinst denkbare meerderheid - 75 tegen 74 stemmen - door de Tweede Kamer aangenomen.

"Ik denk aan al die patiënten op de wachtlijst en dat is waarom ik zo ontzettend blij ben", sprak het D66-Kamerlid na afloop.

De uitkomst van de stemming is een grote verrassing. Steun voor het wetsvoorstel van Dijkstra was op voorhand allerminst verzekerd. Het plan van Dijkstra regelt dat iedereen moet beslissen over orgaandonatie, de keuze zelf is vrij. Het systeem verandert daarbij van 'nee, tenzij' naar 'ja, mits': nu nog zijn het de donoren die zich actief registreren, straks moeten degenen die géén donor willen zijn dat vastleggen. Wie niet reageert, valt in de categorie 'geen bezwaar'. Ook dan ben je formeel donor. Nabestaanden kunnen een arts verzoeken van orgaandonatie af te zien, waar in de regel naar zal worden geluisterd.

De weg naar succes was lang voor D66. De partij had al jaren in het verkiezingsprogramma staan dat Nederland, net als veel andere Europese landen, op 'actieve donorregistratie' moet overstappen. Het huidige digitale registratiesysteem is geen succes. Er is in Nederland een groot gebrek aan orgaandonoren, dat alleen maar groeit.

Daar bleek ook politiek Den Haag zich terdege van bewust. Maar partijen als VVD en PVV hechten zeer aan het zelfbeschikkingsrecht. Lange tijd leek het of het CDA de beslissende factor zou zijn. De Tweede Kamerfractie had aanvankelijk vooral praktische bezwaren tegen het wetsvoorstel. D66 paste daarop het plan fors aan. In de wet is nu expliciet geregeld dat wilsonbekwame personen, zoals mensen met dementie, niet automatisch donor worden; eerst moeten artsen bij de familie of de wettelijk vertegenwoordiger navraag doen.

Ook deze ultieme en afgezwakte poging van Dijkstra zag er kansarm uit. Bij het Kamerdebat vorige week bleek het CDA principiële bezwaren te hebben. "Dit is volgens mijn partij een inbreuk op de onaantastbaarheid van het lichaam, artikel 11 van de Grondwet", aldus fractiewoordvoerder Hanke Bruins Slot. Ook de PVV, ChristenUnie en SGP bleven tegen.

De VVD had al aangekondigd dat de nieuwe donorwet binnen de fractie 'een vrije kwestie' zou zijn, omdat, zo verklaarde woordvoerder Arno Rutte, dit onderwerp 'raakt aan principes die diep gevoeld worden'. Uiteindelijk stemden zeven van de 38 VVD'ers voor het D66-plan. Dat relatief grote aantal was een verrassing. Onder de voorstemmer waren Fred Teeven en Han ten Broeke.

De zeven VVD'ers hielpen het blok van PvdA, D66, SP en GroenLinks aan een meerderheid, samen met twee kleine eenmansfracties (Houwers en 50Plus).

De definitieve doorslag kwam van de Partij voor de Dieren, ongewild. PvdD-Kamerlid Frank Wassenberg was te laat voor de stemming omdat hij nog met de trein onderweg was naar Den Haag. Hij twitterde later: 'Door enorme blunder cruciale stemming gemist. Wet aangenomen waar ik tegen ben. Zeer ongelukkig mee.'

Een tegenstem zou de uitslag op 75-75 hebben gebracht. In dat geval was het plan verworpen.

Het wetsvoorstel gaat nu naar de Eerste Kamer waar Dijkstra eveneens een meerderheid zal moeten bevechten. Steun is opnieuw zeer onzeker. Het goede nieuws voor D66: ook de senaatsfractie van de VVD beschouwt de orgaanwet als een vrije kwestie.

Voor de nieuwe donorregistratie wordt ingevoerd komt er sowieso eerst een grote voorlichtingscampagne. Ook dat is in het wetsvoorstel opgenomen. Wie geen donor wil zijn, of wie zijn of haar keuze wil veranderen, kan dat op elk moment doen, thuis achter de computer.

vandaag 5, opinie 21

Nabestaanden zullen protesteren

In het kort

Het systeem verandert van 'nee, tenzij' naar 'ja, mits'

Er is in Nederland een groot gebrek aan orgaandonoren, dat alleen maar groeit

Tegenstander Wassenberg mist cruciale stemming omdat hij nog in de trein zat

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden