Niks voor somberaars

We moesten The Salt of the Earth gaan zien, zei Dirk Sijmons, de film van Wim Wenders over de Braziliaanse fotograaf Sebastião Salgado. Sijmons sprak gisteren in Artis, in de Koningszaal. Het was de Dag van de Milieufilosofie.

Sijmons is landschapsarchitect. Zijn lezing heette 'Stedelijk van nature', Urban by nature. Precies zoals de tweede architectuurbiennale heette, vorig jaar in Rotterdam, waarvan hij curator was. Het ging over de armoedige stofwisseling van reuzesteden. Water, voedsel, energie. En nog veel meer.

Sijmons gelooft in vooruitgang, niet op een blinde modernistische wijze die alle heil van de technologie verwacht, maar gewoon omdat je niet terugkan naar het oude.

"We moeten de tijger berijden."

Sijmons behoort tot de club van denkers die meent dat we in het tijdperk van het antropoceen leven. De mens maakt de dienst uit. Grenzen tussen natuur en samenleving vervagen. De mens is natuur. De natuur is in de mens. Hij verwoest veel, maar kan ook herstellen. "De mens is misschien een plaagorganisme. Maar wel een reflectief plaagorganisme."

Wanneer begon het, dat antropoceen? Drie scholen, zei Sijmons. De ene zegt: zestigduizend jaar geleden, toen de megafauna door de jachtdruk verdween. Op de wand achter hem een plaatje van het sabeltandjachtluipaard, dat gespecialiseerd was in mensachtigen als prooidier. "Dit was onze predator. We zijn nu een diersoort met vakantie op onze planeet."

De ander zegt: bij de start van de industriële revolutie, in 1750, bij de stoommachine van James Watt. De derde zegt: bij de Grote Acceleratie van na 1945, toen de mens de eerste kernbom detoneerde en een laagje radioactiviteit over de planeet legde.

Sijmons sprak van een hybridisatie, een niet meer te ontvlechten samenvoeging van menselijke en natuurlijke processen. Terugkeer naar een geheimzinnig 'natuurlijk evenwicht' van een zich eeuwig in stand houdend paradijs was onzinnig. We hadden voor natuur, milieu en samenleving nieuwe termen nodig.

En we moesten voort.

Maar hoe dan? vroeg een milieuprofessional, want het was zíjn dag. Hoe? Via innovatieve, slimme technologie? Via een aangepast economisch systeem? Via opvoeding en onderwijs? Of met harde hand, via regelgeving en sterker besturen?

Van alles wat, zei Sijmons.

Zelf zette hij, als ontwerper, in op het scheppen van parken en tuinen, zoals bij oude industriële complexen, op aanhelen en herbebossen, op adaptatie aan klimaatverandering, op herstellen van fouten. Hij zag het antropoceen als een bevrijdend begrip, het was niet voor somberaars. Wel moest er een eind komen aan "het tijdperk van het fossiel expressionisme".

Nee, niks voor somberaars.

Salgado fotografeerde een uitgedroogde vee-ranch en transformeerde hem in een groene oase. En als je uit het raam van de zaal keek dan zag je een tulpenveld in de vorm van olifanten, geplant voor een aangelegd polderlandschapje met knotwilgen. De mens kan alles.

Ook het goede.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden