Niks mis met industrieel onderzoek, zegt industrie

Als de industrie nieuwe pillen test, heet het, is de uitkomst voor hen beter dan in academisch onderzoek. Die suggestie is niet meer terecht, stelt een nieuwe hoogleraar én industrieel onderzoeker.

Onderzoek dat door de farmaceutische industrie is betaald, wordt veel te negatief afgeschilderd. Dat zegt wetenschapper Henk Jan Out. Hij hield deze week zijn oratie als bijzonder hoogleraar farmaceutische geneeskunde aan het universitair medisch centrum St. Radboud in Nijmegen

Outs mededelingen zijn verdacht: hij werkt als onderzoeker bij het farmaceutisch bedrijf MSD in Oss. Zijn leerstoel wordt gefinancierd door een stichting van het moederbedrijf van MSD, Merck. Dat laatste was de universiteit vergeten te melden in het persbericht op de website. De omissie is gisteren hersteld. Transparantie over financiële banden van onderzoekers was namelijk één van de thema’s van Outs oratie.

Volgens Out voldoen klinische studies van de industrie tegenwoordig aan de hoogste kwaliteitseisen. Ze worden geregistreerd op openbare trialregisters en de resultaten worden – ongeacht de uitkomst – gepubliceerd in medische tijdschriften. Industrie en universiteit moeten niet tegenover elkaar worden geplaatst, maar juist samenwerken.

De suggestie dat de industrie nu nog ongewenste resultaten verzwijgt, is niet terecht, zegt Out. Hij gaat daarmee in tegen de teneur van een nog almaar groeiende stapel wetenschappelijke studies, waaruit blijkt dat de industrie de afgelopen decennia een ware sport heeft gemaakt van het verdoezelen van negatieve studies over geneesmiddelen.

Het drama met de pijnstiller Vioxx van Outs eigen firma Merck is één van de best gedocumenteerde voorbeelden. Merck wist al ver voordat het bedrijf het middel (in 2004) wereldwijd terugtrok, dat sommige gebruikers doodziek werden van de pil: ze kregen hartinfarcten en beroertes. Vioxx komt niet voor in de oratie van Out.

De onderzoeken die uitwijzen dat industrie-gesponsorde studies soms niet deugen zijn vaak slechte studies, stelt Out. Volgens de hoogleraar geven ze ’een systematisch vertekend beeld’. Onafhankelijke onderzoeken en industrie-onderzoeken zijn volgens hem niet goed met elkaar te vergelijken. De industriestudies zijn doorgaans veel groter en dus krachtiger dan de kleinere studies die door universiteiten of anderen zijn gefinancierd. De industrie-trials zijn dus vaak veel beter opgezet, stelt Out.

De professor gaat onderzoek doen om aan te tonen dat de industriestudies net zo goed zijn als onderzoeken die door onafhankelijke partijen zijn gefinancierd. Zijn opdracht is het ombuigen van het slechte imago van de industrie. Volgens Out kunnen excessen uit het verleden nu niet meer gebeuren, want alle studies worden verplicht geregistreerd en wetenschappelijke bladen hanteren die registratie ook als voorwaarde voor publicatie.

Ook in het het academisch onderzoek en bij de medische tijdschriften spelen er belangenconflicten, aldus Out. „Tussen universiteiten kan grote rivaliteit bestaan en het publicatiebeleid wordt vaak bepaald door carrièreperspectieven van academici. Medische tijdschriften publiceren liever positieve studies dan studies die laten zien dat er geen verschil is tussen een nieuwe en bestaande behandeling. Dat komt omdat positieve studies vaker worden geciteerd. Daarmee stijgt het prestige van het tijdschrift. Ook dit draagt bij tot selectieve publicatie.”

Out pleit voor maximale transparantie over financiële belangen van auteurs en onderzoekers. „Maar”, zegt hij, „een financieel belang leidt niet onvermijdelijk tot slecht onderzoek, net zo min als ’onafhankelijk’ universitair onderzoek tot goed onderzoek leidt. Aangezien de overheid relaties van universiteiten met het bedrijfsleven stimuleert, zijn er steeds meer klinische onderzoekers die wel eens werk voor de industrie doen. Onafhankelijke researchers worden zeldzaam. Omdat de beste experts al lang door de industrie gestrikt zijn als adviseurs, wordt in toenemende mate de term ’onafhankelijk’ equivalent met ’minder kennis van zaken’.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden