Niks mis met het middenveld

De christen-democraten van zowel het Nederlandse CDA als het Belgische CD & V breken zich het hoofd hoe ze zich het best kunnen profileren. De behoefte is groot om te kiezen tussen christelijk en conservatief, tussen links en rechts. Maar volgens politicoloog en CD & V-bestuurder Wouter Beke moet de christen-democratie juist het politieke midden zoeken.

Decennialang regeerden de christen-democraten, in België en in Nederland. En toen verbande de kiezer ze in beide landen naar de oppositiebanken. Volgens vele politieke tegenstanders was de christen-democratie gedoemd weg te kwijnen tot een splinterpartij met een paar halsstarrige conservatieven. Maar in Nederland veerde ze weer op, met een zelfbewustheid waar haar Vlaamse evenknie alleen nog maar van kan dromen.

Wouter Beke is politicoloog aan de Katholieke Universiteit Leuven, maar hij is ook een van de 'producten' van de vernieuwing die CD & V -'Christen-Democratisch en Vlaams'- in de afgelopen jaren beleefde. Onder leiding van Stefaan de Clerck maakte de partij plaats voor jonge mensen. Die hebben het interne debat over de koers van de partij nieuw leven ingeblazen en grote invloed uitgeoefend op het partijprogramma. Maar de vernieuwing werd bij de afgelopen landsverkiezingen niet omgezet in verkiezingswinst. Integendeel, de in de vorige verkiezingen al zwaar afgestrafte partij verloor opnieuw een zetel en De Clerck zag zich gedwongen om op te stappen.

Het ligt voor de hand om het verlies van de CD & V af te schuiven op de ontzuiling in de samenleving, maar volgens Beke, onlangs benoemd als ondervoorzitter van CD & V, is dat geen verklaring. ,,Natuurlijk, onze traditionele achterban sterft uit, letterlijk zelfs. Maar dat is bij de socialisten niet anders. Mensen laten zich in hun kiesgedrag steeds minder leiden door hun sociale situatie of door hun ideologische of levensbeschouwelijke voorkeuren. Zelfs mensen die lid zijn van een kerk gaan daarom nog niet automatisch christen-democratisch stemmen.''

Net als in Nederland heeft een groot deel van de vaste achterban plaatsgemaakt voor de zwevende kiezer, de op het oog zo hypothetische, maar in de praktijk zo veelbepalende factor in hedendaagse verkiezingen. Partijbesturen hebben zich suf gepiekerd over de vraag wie die zwevende kiezer nu eigenlijk is. Is hij links? Is hij rechts? En wat betekent dat voor de koers die de partij moet varen?

Maar volgens Beke maken christen-democraten een grote vergissing als ze zich op deze vraag concentreren. ,,Velen vinden dat CD & V nu eindelijk maar eens moet kiezen tussen links en rechts, want wie in het midden blijft is 'inhoudsloos' en 'achterhaald'. Maar de socialisten hebben in de afgelopen verkiezingen bij uitstek een centrumstrategie gevoerd en daar zeer veel succes mee gehad. Waarom zou de gemiddelde Vlaming een centrumpositie van de socialisten wel lusten en van de christen-democraten niet?''

Het grote succes van het Nederlandse CDA is volgens Beke het beste voorbeeld van zijn stelling dat de christen-democraten precies evenveel kans hebben op de gunst van de zwevende kiezer als elke andere politieke stroming. ,,Maar dan moeten we het denken over links en rechts wel loslaten. We zouden ons juist moeten realiseren dat de christen-democraten sinds de Tweede Wereldoorlog nooit anders hebben gedaan dan een centrumstrategie volgen.''

Volgens Beke is het politieke middenveld bij uitstek de plek waar de christen-democraten sterk zijn, met name in het streven naar een actieve welvaartstaat. ,,We hebben altijd de weg bewandeld van een sociale markteconomie, waarin je bedrijven in de gelegenheid stelt om winst te maken in ruil voor eerlijke sociale omstandigheden.'' De socialisten en de liberalen claimen dezelfde rol, maar volgens Beke is er een belangrijk verschil met de christen-democratische aanpak. ,,In hun benadering worden maatschappelijke verantwoordelijkheden afgeruild tussen de markt en de staat. Er blijft weinig ruimte over voor de civiele maatschappij.''

De christen-democraten past de rol van partij van de maatschappij, of liever gezegd: Als partij van de gemeenschap. Als voorbeeld noemt Beke een ethische kwestie als euthanasie. ,,De vorige regering van liberalen, socialisten en groenen zette al haar kaarten op zelfbeschikkingsrecht voor het individu. Maar wij willen de redeneren vanuit het belang van de gemeenschap. Volgens ons moet je zulke zaken niet verdringen naar de persoonlijke levenssfeer van mensen. We hebben een eigen voorstel gemaakt waarin euthanasie in uitzonderlijke gevallen kan, zoals we ook hebben ingestemd met de openstelling van het huwelijk voor paren van hetzelfde geslacht. Maar we zetten ons af tegen het liberale gedachtegoed van 'ieder voor zich' en 'alles moet kunnen'.''

Volgens Beke heeft zijn partij nu de bewuste keuze gemaakt om de aloude rol weer op te nemen. Ze neemt duidelijker afstand van de liberale, op het individuele welzijn gerichte politiek en omhelst een politiek gericht op de vorming van een hechte gemeenschap. ,,Daarbij hoeven we ons niet te positioneren als een uitgesproken conservatieve partij'', zegt Beke, ,,en we moeten ook niet in de valkuil lopen te veel met 'rechts' te worden geassocieerd.''

De christen-democratie mag dus best conservatief zijn, maar ze moet waken voor de associatie met oubollig en rechts, vindt Beke. Het Nederlandse CDA is deze discussie niet vreemd. Zo wil CDA-senator Alphons Dölle de 'C' in de partijnaam voortaan best toeschrijven aan het woord conservatief in plaats van christelijk. Maar dan niet zonder te spreken van 'sociaal-conservatief'. Tweede-Kamerlid Jan Ormel gaf gisteren in Trouw te kennen zich evneneens sociaal-conservatief te voelen. Hij wil werken voor het brede maatschappelijke belang, daarbij voortbouwend op de Nederlandse historische en filosofische traditie. Maar Dölle gaat nog een stapje verder. In zijn ogen zou het CDA zich ook best als rechtse partij kunnen profileren, als duidelijk herkenbare tegenhanger van alles wat zich links en progressief noemt.

Maar de Vlaamse christen-democraten lijken zich een dergelijke positie niet te kunnen permitteren. De reden is de nadrukkelijk aanwezigheid van extreemrechts in de Belgische politiek. Volgens Beke zou een verwijzing naar rechts en conservatief al gauw de indruk wekken dat CD & V tegen het Vlaams Blok aanschurkt. ,,Hoezeer dat ook onterecht zou zijn'', zegt hij. ,,Kijk maar naar de afgelopen verkiezingsuitslag. Daaruit blijkt dat de winst van het Vlaams Blok in de eerste plaats is ontstaan door kiezers die zijn overgelopen van de sociaal-democratische SP. De partijen die daarna de meeste kiezers aan het Blok verloren, zijn de Vlaams-nationalistische Volksunie, de liberale VLD en pas daarna onze partij.''

Gemeenschapszin, dat is volgens Beke het sleutelwoord voor de christen-democratie, en bovendien bij uitstek de wil van menig zwevende kiezer. ,,In 1999 noemde 96 procent van de Belgen het gezin nog als het belangrijkste domein in hun leven. En ethische waarden als burgerzin lijken bij mensen alleen maar belangrijker te worden. Als we het peinzen over links of rechts loslaten, en ons richten op die behoefte, dan hoeven we niet langer op een dalende roltrap te zitten. Dan zitten we in de lift.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden