Column

Nikki Haley vertrekt met opgeheven hoofd én een plan; een gooi naar het presidentschap?

President Donald Trump en oud VN-ambassadeur Nikki Haley op het moment dat Trump het ontslag van Haley accepteert. Beeld AFP

Nikki Haley heeft de Amerikaanse politiek weer eens verrast. En het zal de laatste keer niet zijn. Haar vertrek dinsdag als Amerikaans ambassadeur bij de VN was onverwacht. 

En de manier waarop de wereld het te weten kwam, was helemaal speciaal: haar baas Donald Trump was haar niet, zoals bij vorige prominente ontslagen, te vlug af met een geniepige tweet. Integendeel, hij zwaaide haar in het Oval Office alle lof toe.

Dat deed hij ondanks het feit dat Haley in New York niet slaafs uitdroeg wat Trump van het wereldgebeuren vond. De verhuizing van de ambassade van de VS naar Jeruzalem verdedigde ze fel. Maar Rusland, waarover de president zelf niet graag slechte dingen zegt, kreeg van haar zonder omwegen te horen dat de VS de activiteiten van dat land in Oekraïne en Syrië niet waardeerden.

'Geen fan' van Trump

Op de een of andere manier kan Trump dat van Haley hebben. Zoals hij ook bij haar aanstelling een uitzondering maakte op de regel dat wie hem tijdens de verkiezingscampagne aanviel, het verder kon vergeten.

Toen bij de voorverkiezingen Zuid-Carolina aan de beurt was, de staat waar Haley tot haar benoeming in de regering-Trump gouverneur was, zei ze openlijk dat ze liever een ander als Republikeinse kandidaat had, iemand die 'het verschil maakt, niet alleen voor onze partij, maar voor iedereen in het land die hij of zij vertegenwoordigt'. Kiezen voor de populist Trump, zei ze, was bezwijken voor 'de verleiding in angstige tijden van de sirenenzang van de meest boze stemmen'.

Meende ze dat nou, of dacht ze dat hij toch nooit de kandidaat van de Republikeinen zou worden? Toen hij het eenmaal was, besloot ze voor hem te stemmen, maar zei erbij dat ze nog steeds 'geen fan' was van Trump – van wie inmiddels de beruchte Access Hollywood opname bekend was geworden, waarin hij opschepte hoe hij er als beroemdheid mee weg kwam, vrouwen in het kruis te tasten.

Schulden

Als VN-ambassadeur, met kantoor in New York, niet in Washington, kon ze met haar ambivalente positie tegenover de president goed uit de voeten. Ze kwam in het openbaar soms fel namens hem uit de hoek – door bijvoorbeeld China de les te lezen, of dreigend te zeggen dat de VS 'de namen opschrijft' van kleinere landen die niet meestemmen met Amerikaanse voorstellen. Maar achter de schermen koos ze vaak voor redelijk en constructief omgaan met andere diplomaten. Over sancties tegen Noord-Korea bleek ze bijvoorbeeld zelfs tot samenwerking te kunnen met China.

Die kwaliteit bleef niet onopgemerkt: in opiniepeilingen werd haar optreden gewaardeerd, door 75 procent van de Republikeinen maar ook door 55 procent van de Democraten. Een prominent politicus die geen man is, niet blank en bij Democraten niet direct afschuw wekt, daarvan vind je er bij de Republikeinen niet veel.

Waarom geeft ze haar post dan na een kleine twee jaar op? Daarover is in de Amerikaanse media de afgelopen week flink gespeculeerd, zonder dat er een consensus uit voortkwam.

Een van de theorieën is, dat ze weg wilde zijn voordat ze problemen zou krijgen over giften die ze zou hebben aangenomen: er wordt door de inspecteur-generaal van het ministerie van buitenlandse zaken onderzoek gedaan naar dure vliegreizen die voor haar werden betaald door rijke ondernemers die destijds in Zuid-Carolina ook aan haar verkiezingscampagne bijdroegen. Daar loopt een onderzoek naar.

Een andere theorie, verkondigd door vrienden van haar, is dat ze geld nodig heeft, meer dan ze als VN-ambassadeur verdient. Ze heeft veel schulden. Als bestuurder bij een groot bedrijf kan ze daar in korte tijd verandering in brengen.

Ze zou het ook minder goed kunnen vinden met de nieuwe ploeg op buitenlandse zaken in Washington, de echte haviken John Bolton en Mike Pompeo. En tenslotte houden sommigen het voor mogelijk dat ze op korte termijn verwacht dat de regering-Trump vleuggellam wordt. Het onderzoek naar de Russische bemoeienis met de verkiezingen is nog steeds een zwaard van Damocles boven het hoofd van de president. En het lijkt er steeds meer op dat hij na de verkiezingen van komende maand in ieder geval in het Huis van Afgevaardigden niet langer op een Republikeinse meerderheid zal kunnen steunen.

Gooi naar het presidentschap

Die eventuele nederlaag zal afstralen op alle medewerkers van Trump, en datzelfde geldt voor het moeizame of chaotische regeren dat daarna wellicht volgt. Door nu met opgeheven hoofd te vertrekken, houdt Haley haar blazoen schoon en haar populariteit op peil.

Gaat ze daarmee in 2020 de presidentsverkiezingen in? Ze zou een buitengewoon serieuze kandidaat zijn. In tegenstelling tot de huidige president brengt ze vanaf de eerste dag bestuurlijke ervaring mee als oud-gouverneur, en diepgaande kennis van de relaties met het buitenland als oud-ambassadeur.

Zelf zegt ze dat niet van plan te zijn. Tijdens die afscheidsontmoeting in het Oval Office beloofde ze zelfs voor Trump campagne te voeren.

Ook dat is misschien weer zo'n uitspraak die ze vooral doet omdat het nu politiek goed uitkomt. Tot nu toe wijst niets er immers op dat de Republikeinse partij, waarvan de actiefste leden Trump nog steeds hoog hebben zitten, over twee jaar een andere kandidaat naar voren zal schuiven. Maar in 2024 is de situatie anders: dan is de zittende president ofwel de herkozen Donald Trump in zijn laatste termijn, ofwel een Democraat die Trump in 2020 verslagen heeft. In beide gevallen is voor Nikki Haley de kust vrij om een gooi naar het presidentschap te doen.

Haar belangrijkste opgave tot die tijd is, te zorgen dat Amerika haar in die zes lange jaren niet vergeet. Maar daar heeft ze vast al een even verrassend als slim plan voor.

Lees ook:

Wat is de Mensenrechtenraad nog waard zonder de Amerikanen?

Bot gezegd: die hele Mensenrechtenraad slaat nergens op. Dat vindt president Donald Trump in ieder geval en zijn VN-ambassadeur Nikki Haley zegt het hem na. De raad is volgens haar een ‘hypocriete en uit eigenbelang handelende organisatie die spot met de mensenrechten’.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden