Nigeriaanse Buhari: van oud-dictator tot 'herboren democraat'

Aanhangers van de nieuwe president vieren buiten het kantoor van de All Progressives Congress partij (APC) in Abuja diens overwinning.Beeld reuters

Nigeria gaat een spannende tijd tegemoet nu president Goodluck Jonathan de verkiezingen heeft verloren. Aan zet is oud-dictator Muhammadu Buhari.

Nigeria maakt een monumentale machtsverschuiving mee. President Goodluck Jonathan van het immer regerende PDP gaat plaatsmaken voor oud-dictator Muhammadu Buhari van oppositiepartij APC. En dat gewoon via de stembus. Volgens velen het bewijs van een herboren natie. Maar hoe zal het 'nieuwe Nigeria' zich ontwikkelen onder deze oude leider? Opinieleiders Tolu Ogunlesi en Jeff Okoroafor voorspellen.

Veiligheid
Er bestaat nauwelijks twijfel over het feit dat ex-generaal Muhammadu Buhari (72) de verkiezingen van president Goodluck Jonathan (57) heeft gewonnen vanwege een van de grootste problemen van het land: Boko Haram. De terreurgroep is uitgegroeid tot de dodelijkste in het Afrika bezuiden de Sahara. De succesvolle zesweekse opmars van het leger en een regionale strijdmacht, vlug ingezet tijdens de verkiezingscampagne, kon Jonathan niet redden. Het falen van zijn strijdkrachten in de zes jaar dat Boko Haram het noorden van Nigeria beheerst, heeft zwaarder gewogen. De hoop is dat oud-militair Buhari het beter aanpakt.

"Dat lijkt me geen hersenkraker", zegt de populaire politiek commentator Tolu Ogunlesi. "Buhari zal een besluitvaardiger leider zijn. Hij weet hoe een leger werkt en zal zich als commandant der strijdkrachten gedragen. Ik stel me voor dat hij zich zal bemoeien met de strategie op het slagveld.

"Het feit dat hij zelf uit het noorden van Nigeria komt en zelfs gouverneur is geweest in het hart van Boko Harams gedroomde kalifaat, zal hem enorm helpen. In 1983 sloeg hij in die regio een invasie door het Tsjadische leger succesvol af. Het lijkt me ook dat hij een groot deel van de legerleiding zal vervangen. Om een geloofwaardig ander beleid te voeren, zal dat ook noodzakelijk zijn. Er gaan dus koppen rollen. Overigens ook in de politieke arena."

Jeff Okoroafor van denktank Opinion Nigeria denkt dat Buhari ook de financiële onbalans in het leger zal repareren. "De hoofdoorzaak waarom ons leger niet heeft opgetreden tegen terreur, is dat er geen enkele motivatie bij de infanterie is. Terwijl zij die werkelijk het strijdtoneel op moeten slecht betaald worden en weinig zekerheid hebben, krijgen de commandanten een vet salaris. Buhari heeft een vangnet voor nabestaanden beloofd. Geen wonder dat soldaten in de barakken dansten toen Buhari de verkiezingen won. Ik denk trouwens niet dat hij met meer geld op de proppen zal komen. Afgezien van het feit dat er al een gigantisch budget naar defensie gaat, past het niet bij Buhari's sobere stijl en zijn beloofde strijd tegen corruptie. Net als in de rest van de samenleving ontbreekt het in het leger aan effectiviteit."

Okoroafor denkt dat Buhari een holistische aanpak zal hanteren. "Het bestrijden van terreur doe je als samenleving, heeft hij gezegd. Dus hij wil Nigerianen die informatie hebben over terroristen, maar die uit angst hun mond houden, bescherming bieden. Laten we hopen dat hij zich aan zijn belofte houdt." Tegelijk zou een door Jonathan afgekocht veiligheidsprobleem - de opstand in de olierijke, zuidelijke Nigerdelta die met amnestieregelingen is gesust - onder de zuinige Buhari juist weer kunnen opspelen.

De nieuwe Nigeriaanse president Muhammadu Buhari met zijn vice-president Yemi Osinbajo.Beeld epa

Economie
Toen al tijdens het tellen van de stemmen bleek dat Buhari dik voor stond op zittend president Jonathan, schoot de zwaar gedevalueerde lokale munt, de naira, omhoog. Het ging al een tijd bijzonder slecht met de Nigeriaanse economie door de wereldwijde daling van olieprijzen.

Een groot deel van de 36 deelstaten zou in feite al failliet zijn en niet in staat salarissen aan ambtenaren te betalen. Jonathan heeft zijn best gedaan Nigeria's afhankelijkheid van ruwe olie en gas te verminderen. Die is goed voor 90 procent van de export en dus voor instroom van buitenlandse valuta voor de import van geraffineerde olie en levensmiddelen. Hij heeft de verwaarloosde agrarische sector een oppepper gegeven; die vormt nu een kwart van het bruto binnenlands product.

Okoroafor: "Maar Jonathan heeft nagelaten werkelijke veranderingen door te voeren in de olie- en gassector. Hij heeft de afgelopen vier jaar niet geïnvesteerd in raffinaderijen, zodat we geen olie meer zouden hoeven te importeren. Buhari belooft dat wel. Net zoals investeringen in water- en zonne-energie om ons elektriciteitsprobleem op te lossen. Door de corruptie te verminderen, iets wat Buhari eerder lukte als militair leider, zullen daar middelen voor beschikbaar komen en buitenlandse investeringen toenemen. Hij is er ook heel duidelijk over : politici moeten bij hun aantreden hun bezittingen bekendmaken. Als ze bij aftreden meer bezitten dan mogelijk is gezien hun salaris, kunnen ze worden aangeklaagd. Buhari belooft op dat vlak een zero-tolerancebeleid."

Ogunlesi ziet bij Buhari geen duidelijke visie op de economie. "Hij doet veel grote beloften zoals enorme infrastructurele projecten, meer woningbouw, nieuwe energiecentrales en havens, betaalbare gezondheidszorg, gratis schoolmaaltijden. Maar het is onduidelijk hoe hij deze ambities wil waarmaken.

"Zijn partij wijst steeds op het gevecht tegen corruptie, waardoor miljarden naira's zullen vrijkomen om deze plannen te realiseren. Maar dat lijkt wat te simpel, in een systeem waar overal corruptie heerst. Het vertrouwen van de markt zal meer te maken hebben gehad met opluchting over de geweldloos verlopen verkiezingen. Buhari zal een ander oliebeleid voeren. Bijvoorbeeld door de omstreden toewijzing van tientallen miljoenen aan oliegeld aan hoofdstad en bestuurlijk centrum Abuja flink te verminderen. In de jaren zeventig sneed Buhari, destijds minister van petroleum, om die reden flink in het ambtenarenapparaat. Misschien doet hij dat nu weer." Over het heffen van meer belastingen heeft hij weinig gezegd.

Aanhangers vieren de verkiezingsoverwinning van Muhammadu Buhari.Beeld ap

Buitenlands beleid
Jonathans relatie met het de internationale gemeenschap - behalve met Israël, dat hij als toegewijd christen tijdens zijn ambtsperiode maar liefst zes keer bezocht - was moeizaam. Met de VS werd de relatie zelfs uitermate slecht door zijn zwakke optreden tegen Boko Haram en zijn trage, onwelwillende reactie op de wereldwijde verontwaardiging over de ontvoering van bijna driehonderd schoolmeisjes door de extremisten uit het noordoostelijke plaatsje Chibok. Beschuldigingen aan het adres van de Amerikanen dat een wapenembargo aan Nigeria het onmogelijk maakt Boko Haram te bestrijden, hielpen niet. Een soortgelijk geschil was er met Zuid-Afrika.

Hoe gaat Buhari vrienden maken? Ook op dat vlak heeft Okoroafor goede hoop: "In de laatste weken van zijn campagne was Buhari een poos in Groot-Brittannië en presenteerde hij zich aan de internationale gemeenschap. Hij gaf interviews aan CNN en Al Jazeera, nog voordat Jonathan dat deed. Hij garandeerde dat Nigeria de status van Afrikaanse Reus zou waarmaken door betere banden met zowel de regio als de internationale gemeenschap. Het wordt niet expliciet gezegd, maar de buitenwereld lijkt blijer met Buhari als sparringspartner. Hij is niet heel duidelijk over wat hij precies gaat veranderen, maar hij spreekt in ieder geval de intentie uit tot veel samenwerking. En hij begrijpt dat hij vrienden nodig heeft."

Ogunlesi: "Jonathan had geen buitenlandbeleid. Dus alles is vooruitgang op dat terrein. Maar Buhari was militair leider in een tijd dat Nigeria slechte banden had met de Britten en conflicten uitvocht met buurlanden. Als burgerpresident zal hij zich moeten aanpassen." Nigeriaanse media hebben al geklaagd dat Buhari buitenlandse media, zoals de BBC, nu voorrang geeft voor interviews.

Vrijheid van meningsuiting
Hij is al 18 jaar dood, maar afrobeatlegende Fela Kuti is nog steeds de grootste artiest die Nigeria ooit voortbracht. Daarnaast was 'Fela' een mensenrechtenactivist die zijn muziek gebruikte om onrecht aan te kaarten tijdens de militaire dictatuur. De dictator die Fela langere tijd in de gevangenis kreeg, iets wat andere leiders niet lukte, was Buhari. Pas nadat die zelf door een coup werd afgezet, werd Fela vrijgelaten. Ook persvrijheid ontbrak onder dicator Buhari. Hoe gaat de nieuwe president anno 2015 om met vrijheid van meningsuiting?

"Hij heeft vaak herhaald dat hij 'een herboren democraat' is", zegt Ogunlesi droogjes. "Hij probeert echt van zijn oude imago af te komen. In Londen zij hij tegen de pers dat hij het verleden niet kan veranderen, maar het heden en de toekomst wel. Onlangs hield hij een bijeenkomst met Nigeriaanse mediahuizen en uitgevers om openheid tegenover de pers te tonen."

Voor Okoroafor is het simpel. "Nigerianen hebben sinds het einde van de militaire jaren te zeer van de vrijheid genoten. Dat beest is los. Buhari zal moeten accepteren dat hij wordt bekritiseerd of zelfs belachelijk gemaakt door satirici of columnisten. Anders zullen we alarm slaan bij de internationale gemeenschap, waar hij in wil investeren." En een zoon van Fela Kuti zei dat hij Buhari kan vergeven "als hij doet wat mijn vader had gewild en Nigeria vooruit helpt. Maar dat moeten we nog zien."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden