nieuws23woensdag

Eelco Brinkman ...tranen... (Trouw)

Bij een teken van

Redactie: Hans Goslinga, Cees van der Laan, Teun Lagas

Achteraf waren er enkele redenen waarom premier Balkenende uit vorm was, zoals hij zelf zei. Hij had nieuwe, onervaren medewerkers, hij voelde zich wat grieperig, had weinig geslapen en op Algemene Zaken – het departement van de minister-president – kregen ze de antwoorden op de vele vragen uit de Kamer niet uit de printer. Dat was het beeld dat achteraf gesponnen werd rond zijn optreden afgelopen donderdag tijdens de Algemene Beschouwingen.

Zelf gaf hij voorzichtig toe uit balans te zijn gebracht door de vele aanvallen op hem als persoon. Hij legde dus de schuld voor zijn door velen als pover geziene optreden mede bij de oppositie. Of dat een terecht excuus is, zal een vraag blijven. In de regel is het zo dat als de Tweede Kamer bloed ruikt, parlementariërs als dolle honden op hun prooi afduiken. Een teken van zwakte wordt snel afgestraft. „In de Tweede Kamer hangt de geur van wilde dieren”, zei Van Mierlo, de oprichter van D66, ooit.

Die geur van wilde dieren kan zo intens zijn dat ministers en staatssecretarissen met angstzweet plaatsnemen in vak K. In één geval durfde een minister zelfs niet meer terug naar de Tweede Kamer. Na een golf van kritiek sloot Charles van Rooy, begin jaren zestig minister van sociale zaken in het kabinet-De Quay, zich op in het toilet en durfde er niet meer vanaf te komen. Daarna trad hij af, na twee jaar ministerschap. Van Rooy bleek al die tijd niet in vorm. „Mijn fractie was van oordeel en is van oordeel dat de heer Van Rooy een zwakke plaats in het kabinet innam; dat hij een zwakke figuur was”, meende waarnemend KVP-fractievoorzitter Jan Andriessen, een partijgenoot van Van Rooy.

Een illustere voorganger van Jan Peter Balkenende, Dries van Agt, kende ook zijn zwakke momenten. Als minister van justitie joeg hij in 1981 de oppositie de gordijnen in met zijn weigering vragen te beantwoorden. „Ik vind dat de minister-president de Kamer als een stel kwajongens behandelt, en kwameisjes natuurlijk. Ik vind dit een benadering die volstrekt niet door de beugel kan. Hij hoort hier dan niet te zitten”, fulmineerde CPN’er Marcus Bakker. Laurens Jan Brinkhorst, D66-kamerlid en later minister, beschuldigde Van Agt van ’politieke onwelwillendheid’. Een zware beschuldiging in die dagen, en toch heel anders klinkend als het tegenwoordige ’flapdrol’ (Jan Marijnissen tegen minister Bert Koenders).

Eelco Brinkman had zich begin jaren tachtig als minister van welzijn, volksgezondheid en cultuur in Vrij Nederland laatdunkend uitgelaten over het functioneren van de volksvertegenwoordiging. In een daaropvolgend debat, aangevraagd door sociaal-democraat Joop den Uyl, zag Brinkman alle hoeken en gaten van het parlement. De minister dient zich geen oordeel aan te matigen over het functioneren van de Tweede Kamer. Daarover gaat de Kamer zelf, luidde het oordeel. Brinkman onderging in Vak K de afstraffing met betraande ogen.

De Tweede Kamer kan genadeloos zijn, maar kent ook een zekere compassie voor fysiek ongemak. Onlangs werd het debat over de Westerschelde geschorst, omdat Gerda Verburg, de minister van landbouw, onwel werd. Dat was op een moment dat ze de Tweede Kamer witheet had gekregen met een opmerking dat er niets was gedaan rond een alternatief voor buitendijks natuurherstel in plaats van het onder laten lopen van de Hedwigepolder.

Verburg gaf tijdens de schorsing aan het debat te willen hervatten. De Tweede Kamer wilde dat niet, omdat er bij fracties het gevoel leefde dat de nieren van de minister niet meer konden worden geproefd, zoals dat in parlementaire kringen heet. Verburg bleek uit vorm als gevolg van de in hardloop- en wielerkringen bekende hongerklop.

Balkenende was overigens eerder uit vorm. In het debat over prinses Margarita en haar wispelturige eerste echtgenoot Edwin de Roy van Zuidewijn (2003) werd hij, tot verlegenheid van de Tweede Kamer, omstandig gesouffleerd door minister van justitie Piet Hein Donner.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden