nieuws10woensdag

Charles Ruijs de Beerenbrouck (Trouw) Beeld
Charles Ruijs de Beerenbrouck (Trouw)

JP heeft Wim Kok

Redactie: Cyntha van Gorp, Cees van der Laan, Teun Lagas

Jan Peter Balkenende begint Wim Kok te naderen in het klassement van de langst zittende premiers van Nederland. Vandaag zit de christen-democraat 2788 dagen in het Torentje. Bij leven en welzijn zal hij op 21 juni, de eerste zomerdag, zijn sociaal-democratische voorganger evenaren, die nu nog vierde staat achter Willem Drees, Charles Ruijs de Beerenbrouck en Ruud Lubbers, nog altijd onbedreigd koploper met 4309 dagen. Weet Balkenende na de verkiezingen zijn premierschap te prolongeren, dan krijgt hij Willem Drees in zicht. De afstand tussen hem en de eerste sociaal-democratische minister-president van het land bedraagt thans – geen sprookje – 1001 dagen en nachten. Balkenende passeerde vorig jaar al zijn grote idool Hendrik Colijn, die in de jaren dertig vijf kabinetten leidde, waarvan het laatste – een minderheidskabinet met nogal wat partijloze figuren – slechts twee dagen overeind bleef.

Volgens het water van de Haagse Beek is het niet waarschijnlijk dat de Zeeuw straks opnieuw premier wordt. Weliswaar heeft hij de reputatie van een duikelaar of dompelman, maar de tegenstromen zijn thans erg sterk in de beek, die op zijn ondergrondse loop van de duinen naar de Hofvijver langs plaatsen stroomt waar stille macht huist.

Eigenlijk kan alleen een goede verkiezingsuitslag Balkenende redden. De machtspositie van de christen-democraat is gebaseerd op zijn electorale resultaten – 44 zetels in 2002, 43 zetels bij de vervroegde verkiezingen een half jaar later, 41 zetels in 2006. Van een goed resultaat is straks sprake als dat in de buurt van die laatste uitslag ligt, zeg boven de 35 zetels. Kok werd zestien jaar geleden minister-president op basis van 37 zetels, drie meer dan CDA-aanvoerder Brinkman haalde. ’Nog nooit lagen de ereloge en de nooduitgang zo dicht bij elkaar’, zei Kok naderhand.

Op de avond van de raadsverkiezingen verheugden de christen-democraten zich erover dat ze nog altijd de grootste partij zijn. Maar haalt het CDA straks om en nabij de dertig zetels, dan wordt ook dat gegeven relatief. Het land heeft in die situatie een samenbindende, misschien wel een minder partijgebonden, premier nodig en zo wordt Balkenende niet gezien. Dat de koningin hem na de kabinetscrisis op basis van alle adviezen als demissionair premier strak aan de ketting heeft gelegd, spreekt duidelijke taal: Den Haag mot hem niet meer.

Maar de koppige Zeeuw mikt op een herhaling van 2006, toen hij na slechte raadsverkiezingen voor het CDA sterk terugkwam en zijn uitdager Bos ruimschoots versloeg. Daarvoor moest hij wel met behulp van zijn adjudant Jack de Vries een opstand in het partijbestuur de kop indrukken. Een deel wilde Cees Veerman, toen nog minister van landbouw, als CDA-leider. Cees Veerman, een onafhankelijke man met boerenbedrijven in Nederland en Frankrijk, wordt net als oud-bankier Herman Wijffels, vaak genoemd als alternatief voor Balkenende als premier.

Veerman en Wijffels zijn niet gebakken voor de partijpolitiek, maar voor een rol in een minder partijgebonden kabinet zijn ze, als het landsbelang erom vraagt, misschien wel te porren. Oud-CDA-fractieleider Willem Aantjes noemde maandag op de radio ook nog Ernst Hirsch Ballin, die in het laatste kabinet een rol van bruggenbouwer speelde en veel vertrouwen verwierf bij de PvdA.

Maar de volgende premier hoeft niet per se een christen-democraat te zijn. Namen die ook veelvuldig vallen aan de Haagse bittertafels zijn die van Alexander Rinnooy Kan (D66) en Job Cohen (PvdA). Kamervoorzitter Gerdi Verbeet zinspeelde vanuit Israël, waar ze op werkbezoek is, op een kernkabinet dat steunt op een aantal partijen, aangevuld met deskundige probleemoplossers van het type Winsemius. Dat zou een kabinet-Cohen of een kabinet-Rinnooy Kan kunnen zijn.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden