Nieuws vertellen zonder gewichtig te zijn

Presentator Rob Trip in de nieuwe NOS-decor tijdens de presentatie van de nieuwe huisstijl.Beeld ANP Kippa

Het 'Achtuurjournaal' is 190 dagen per jaar het best bekeken programma van Nederland, maar jonge mensen kijken er nauwelijks naar. Kan de NOS hen lokken met een meer eigentijdse vormgeving en een andere aanpak?

Het Achtuurjournaal moet minder stijf en formeel worden. Vanaf vandaag begint het programma met een nieuwe tune die volgens de onderzoeksgroep op de openingsmuziek lijkt van een 'spannende, avondvullende film'. Ook de oude journaalgong is in de tune verwerkt, de kijker bleek die namelijk te missen.

Verder komt er een nieuwe leader, en een decor vol geavanceerde beeldschermen die infographics, liveverbindingen of een verre woestijn dichtbij kunnen halen. De nieuwslezers worden anchors, de boegbeelden om wie het journaal en de camera's meer en meer draaien. Ze gaan het nieuws meer vertellen dan voorlezen en presenteren voortaan staand en lopend.

Bang om met de vernieuwing oude kijkers te verliezen is hoofdredacteur Marcel Gelauff niet: "Een oud publiek haakt namelijk niet zo snel af bij een jong programma. Andersom haakt een jong publiek wel af."

"Het past bij de trend in de samenleving naar meer informalisering", zegt hoogleraar journalistiek Irene Costera Meijer van de Vrije Universiteit in Amsterdam.

"Bij het journaal zal het nieuws minder worden gebracht als 'ik spreek, u luistert', maar meer een conversatie zijn. Dat zie je ook in alle talkshows en actualiteitenrubrieken. Ik chargeer het nu, maar vroeger vertelde één persoon hoe de wereld in elkaar stak en daar luisterde je dan naar. Nu wordt er meer gepraat over het nieuws, en komen er tussendoor actualiteiten aan bod. De nadruk ligt meer op praten over het nieuws dan op het informeren zelf."

Een informeler journaal is niet alleen trendy, Costera Meijer denkt dat het nieuws zo beter aankomt. "Er is meer ruimte voor empathie. De presentatoren en verslaggevers gebruiken die nog niet altijd zelf, maar ze zoeken mensen voor de camera die de emoties van bijvoorbeeld de impact van een faillissement van Griekenland goed illustreren.

"Ik noem dat meemaakjournalistiek: mensen vinden het prettig het nieuws op zo'n manier te horen en zo veel mogelijk mee te maken. Het nieuws blijft dan langer hangen, kijkers onthouden het beter en het maakt meer indruk, omdat het dichterbij komt."

Een informele stijl spreekt een jongere doelgroep aan, merkt Gerard de Kloet, chef van 'NOS op 3', die al langer luchtigere journaals maakt. Zijn redactie is relatief jong en telt altijd acht of negen stagiairs. Qua leeftijd staat het dus dicht(er) bij het beoogde jonge publiek, waartoe volgens de maatstaven van de publieke omroep al iedereen onder de vijftig behoort.

Bij NOS op 3 - dat niet alleen het korte tv-journaal om half elf 's avonds, maar ook het radionieuws op 3FM en FunX verzorgt - is er meer ruimte om te experimenteren.

"Voor bepaalde vernieuwingen bij het Achtuurjournaal zijn wij de inspiratiebron geweest", zegt De Kloet. "Staand presenteren, doen wij al lang. En wij letten erg op de taal waarmee en de toon waarop we het nieuws brengen. We proberen het nieuws te vertellen op de manier waarop ik het ook aan jou zou vertellen, zonder gewichtig te doen."

Of de modernisering van het Achtuurjournaal helpt, is de vraag. Voor veel kijkers is vooral doorslaggevend wat er verder op televisie te zien is. "Om jonge mensen naar het nieuws te lokken, werkt het om voor en vooral na het nieuws populaire programma's te programmeren", zegt communicatiewetenschapper Anke Wonnenberger.

Zij promoveerde in november op een onderzoek naar kijkcijfers van nieuwsprogramma's. Voor veel kijkers is het nieuws niet iets waar ze speciaal op afstemmen, zegt zij. "Maar veel kijkers willen het begin van een serie niet missen."

Bij RTL 4 werkt het: hun nieuws om half acht krijgt zo de jonge kijkers van soapserie 'Goede Tijden, Slechte Tijden'. Veertig procent van de kijkers van het RTL Nieuws om half acht is tussen de 20 en 49 jaar. Ter vergelijking: bij het Achtuurjournaal is dat slechts een kwart.

Zo bezien zou het voor de publieke omroep voor de hand liggen het populaire 'De Wereld Draait Door' naar een ander tijdstip te verplaatsen. Het programma begint nu om half acht op 'jongerenzender' Nederland 3 en overlapt met het Achtuurjournaal.

"We hebben vrij veel last van De Wereld Draait Door", zegt NOS-directeur Jan de Jong bij de presentatie van het nieuwe journaal. "Als het vroeger zou worden uitgezonden, zouden de kijkcijfers van beide programma's stijgen en zou het Journaal meer jongeren trekken." Maar voor het seizoen 2012-2013 valt dit nog niet te verwachten.

De verjonging van de NOS hoeft niet alleen via de tv te gaan. Sinds de invoering van de nieuwe mediawet in 2008 is de publieke omroep platformneutraal, wat betekent dat de NOS zich voor jongere mensen ook op radio, internet en mobiele telefoons mag richten. Een deel van het geld gaat dan ook naar internet. De NOS ontwikkelde onlangs nog een nieuwe app voor iPhones en Windows-telefoons, die na een maand al 190.000 keer is gedownload.

Een app werkt beter voor jongeren dan een tv-journaal, bevestigt Costera Meijer: "Mensen onder de veertig hebben vaak een dagritme waarin nieuws kijken op een vooraf bepaald tijdstip niet past. Of ze journaal kijken heeft niet met interesse te maken, maar met eigen nieuwsgewoontes." Zij gebruikt de term 'snacknieuws', actualiteiten als een snelle hap tussendoor. "Iedereen heeft behoefte aan snacknieuws, lekker even snel het nieuws checken. Apps en sites lenen zich er makkelijker voor."

Of het Achtuurjournaal nu een kijkcijferkanon voor jongeren gaat worden of niet, de vaste presentatoren zijn blij dat ze niet langer zittend het nieuws hoeven voor te lezen. Ze hebben de afgelopen maand een aantal journaals als pilot opgenomen in het nieuwe decor. Sacha de Boer: "De desk was net een magneet waar je handen naartoe werden getrokken." Rob Trip: "Achter de tafel voelde ik me altijd ingesloten. Dit presenteert veel lekkerder."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden