Nieuwe wet moet handel in fout goud en tantaal beperken

Arbeiders in een goudmijn in Congo. Beeld afp
Arbeiders in een goudmijn in Congo.Beeld afp

Importeurs van de mineralen tin, wolfraam, tantaal en goud moeten de herkomst rapporteren. Daarvoor is vandaag een Europese wet aangenomen.

De Amerikanen waren eerder: in 2010 kwamen zij met een wet die beursgenoteerde bedrijven verplicht te onderzoeken of hun smartphones en computers mineralen bevatten uit Congo of omringende landen. En dan vooral of ze met hun inkoop van deze grondstoffen onbedoeld gewapende rebellen financieren.

Geïnspireerd door dat voorbeeld begon europarlementariër Judith Sargentini (GroenLinks) dat jaar in het Europees Parlement 'te duwen en te trekken' voor een Europese variant. Vandaag stemde het Europees Parlement over een eigen 'conflict-mineralenwet'. Die wet verplicht Europese importeurs van de mineralen tin, wolfraam, tantaal en goud om de herkomst ervan te onderzoeken en te rapporteren.

Consumentenelektronica

Deze mineralen zijn cruciaal voor de productie van consumentenelektronica. Doel is het tegengaan van financiering van conflict en geweld. Al richt de Europese wet zich op meer landen dan alleen Congo en buurlanden. Bewust, zegt Sargentini. "Wij maken geen regionaal onderscheid, anders lijken het net sancties. Ook bij mineralen uit Australië moet je gepaste zorgvuldigheid betrachten. Al ben je dan wel sneller klaar."

Critici van de Amerikaanse wet zeggen dat die in de praktijk zorgt voor een boycot van Congo en buurlanden, waarvan arbeiders de dupe zijn. Bedrijven kopen nu mineralen uit andere landen.

"Die analyse deel ik niet. De situatie in Congo verslechterde doordat president Kabila tegelijk met de invoering van de wet zijn grip op de mijnen versterkte. Hij kondigde een exportverbod af waardoor mijnbouwers hun inkomen kwijtraakten.

"Verder is het een onzekere regio voor investeerders. Je weet nooit zeker of de mijnlicentie over een jaar nog geldig is, of je graafmachine niet wordt afgepakt. Daarom zie je ook weinig grote mijnen en veel dagloners met een schepje.

Bloeddiamanten

"Ik heb meegewerkt aan de aanpak van bloeddiamanten. Wereldwijd worden die nu gecertificeerd. Die afspraken hebben de handel transparanter gemaakt en dat effect krijg je ook bij conflict-mineralen."

Wat merkte u van de lobby tegen de wet?

"De auto-industrie was de sterkste tegenkracht. Duitse autobedrijven hebben weinig last van de Amerikaanse wet, die geldt alleen voor bedrijven die in de VS aan de beurs zijn. Maar ze krijgen wel te maken met onze wet en hebben geprobeerd die tegen te houden. Ook Intel lobbyde zich gek. Philips doet liever een ontwikkelingsproject in de regio en ook Fairphone, producent van eerlijke telefoons, was niet toeschietelijk. Dat snap ik niet: waarom moet een eerlijke telefoon een niche blijven?

"Denk aan fairtrade-koffie: uiteindelijk hoop je toch dat het logo overbodig wordt omdat de markt eerlijk wordt. Het is een terugkerend patroon als je via wetgeving misstanden wilt aanpakken. Bedrijven pleiten eerst voor zelfregulering, als dat niet lukt, klagen ze dat de administratiekosten te hoog zijn. Maar hoe kan dat een argument zijn bij schendingen van mensenrechten?"

De Amerikaanse wet ligt onder vuur en sneuvelt mogelijk.

"Reuzejammer als de VS stoppen. Ook omdat onze wet over ruwe grondstoffen gaat en niet over de telefoon waarmee ik nu bel. De Amerikaanse wet juist wel. Maar wij kunnen met 500 miljoen Europeanen wel wat afdwingen. En verheugend is dat China bezig is met soortgelijke wetgeving."

Fairphone is kritisch

Het Nederlandse Fairphone produceert smartphones die 'conflict-free' zijn. Ze laten weten dat de nieuwe Europese wet voor bewustwording kan zorgen, maar ze vrezen ook dat bedrijven 'moeilijke' regio's vermijden om geen risico te lopen dat ze rebellen steunen en mensenrechten schenden. "Dat zag je in Congo na invoering van de Amerikaanse wet tegen conflict-mineralen. Er zijn nu weinig bedrijven die hun grondstoffen uit Congo halen en de voordelen voor de mensen daar zijn beperkt gebleken." De overheid zou bedrijven die het goede voorbeeld geven, moeten belonen, vindt Fairphone. Ze verwachten dat de nieuwe wet weinig impact heeft, omdat die zich richt op de import van ruwe mineralen en de EU weinig smelterijen of raffinaderijen telt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden