Nieuwe wet illegalen laat PvdA zweten

Groeiende onvrede in achterban over strafbaarstelling onwettig verblijf zet partijtop onder druk

Hoeveel druk van binnenuit kan de PvdA nog verdragen? De onrust binnen de partij over de dreigende strafbaarstelling van illegaal verblijf groeit per dag. Afdeling na afdeling keert zich openlijk tegen de omstreden passage uit het regeerakkoord.

Het partijbestuur staat zaterdag op het congres in Leeuwarden tegenover een achterban met grote, principiële bezwaren tegen strafbaarstelling. Er komt een motie van de afdeling Den Haag in stemming die de partij oproept het regeerakkoord open te breken. Strafbaar voor mensen die hier illegaal verblijven is 'overbodig en disproportioneel', vinden de indieners. 'Mensen kunnen opgejaagd worden'. Het plan 'druist in tegen de principes van rechtvaardigheid en sociaal-democratie'.

Het ziet er naar uit dat deze motie brede steun van de PvdA-leden krijgt. Maar de partijtop is - vooralsnog - onvermurwbaar. Het bestuur adviseert de achterban tegen te stemmen: "Het strafbaarstellen van illegaal verblijf ligt ons zwaar op de maag. Desalnietmin geldt dat wij als PvdA staan voor deze afspraak uit het regeerakkoord." Gisteren benadrukten partijleider Diederik Samsom en VVD-fractievoorzitter Halbe Zijlstra dat zij deze maatregel - hoe omstreden ook - willen invoeren. "Afspraak is afspraak", zei Samsom. Hij sust wel dat hulp aan illegalen 'in alle gevallen' straffeloos zal moeten blijven.

De omstreden wet wacht een onzekere weg met obstakels. De Tweede Kamer behandelt het wetsvoorstel naar verwachting voor de zomer. Daarna volgt de Eerste Kamer. "Een lang en hobbelig proces", voorspelt ook verantwoordelijk VVD-staatssecretaris Fred Teeven (veiligheid en justitie). Tegenstanders als de ChristenUnie proberen eerst maar eens uitstel van het debat te krijgen.

Daarvan komt afstel, hopen ze in de PvdA. In de partij doen verschillende petities de ronde om de strafbaarstelling in te trekken. Ze worden massaal ondertekend, ook door hoogleraren migratie- en vreemdelingenrecht en andere juristen. De grote steden keren zich eveneens tegen het strafbaar stellen van illegalen. Burgemeester Jozias van Aartsen van Den Haag, prominent VVD'er, heeft Teeven laten weten dat hij deze maatregel 'symboolwetgeving' vindt. "Dit is geen oplossing voor falend terugkeerbeleid", sprak Van Aartsen vorige week in de gemeenteraad. De politievakbond zegt geen capaciteit te hebben voor dit nieuwe beleid.

De kritiek op de strafbaarstelling klinkt ook openlijk vanuit de PvdA-fracties op het Binnenhof. Tweede Kamerlid Myrthe Hilkens zegt deze week in een interview in Vrij Nederland: "Ik ga die maatregel in ieder geval níet verdedigen." De morele bezwaren leven breed binnen haar fractie. Door een ruil in de kabinetsformatie moeten de sociaal-democraten iets voor hun rekening nemen wat in eigen kring nooit bedacht zou zijn.

Het is ook geen uitgemaakte zaak dat de PvdA in de Eerste Kamer het wetsvoorstel straks zal steunen. Senatoren als Ruud Koole en Adri Duivesteijn hebben al laten doorschemeren dat zij overwegen tegen te stemmen.

De coalitie kan het wetsvoorstel altijd nog op enig moment afzwakken. De druk op Teeven is na het veelbesproken Dolmatov-debat over de zelfmoord van deze Russische asielzoeker toegenomen. De staatssecretaris heeft toegezegd dat het vreemdelingenbeleid humaner wordt. Wat ook meespeelt: D66, ChristenUnie en GroenLinks willen de strafbaarstelling schrappen. Dan is de kans groot dat deze drie oppositiepartijen het kabinet op andere, vooral financiële terreinen, te hulp schieten. Niet onbelangrijk, en zeker niet voor de VVD als hoeder van de schatkist.

Het PvdA-bestuur zal zaterdag in ieder geval benadrukken dat hulp aan illegalen nooit strafbaar mag worden. Ook wil de partij dat vreemdelingen die wel terug willen maar niet kunnen, veel vaker een verblijfsvergunning krijgen. Dit moet de onvrede smoren - voor zover dat nog kan.

Marco Heijmen, fractievoorzitter PvdA Rotterdam
"Wij stemmen tegen de strafbaarstelling van illegaliteit. Het is een jammerlijke zaak dat dit in het regeerakkoord staat. Toen we eind vorig jaar als congres instemden met het akkoord, was het eigenlijk het moment om hier iets aan te doen. Strijden tegen strafbaarstelling van illegaliteit moet je blijven volhouden. Iemand is strafbaar als hij wangedrag vertoont, iemand die illegaal is, vertoont in eerste instantie geen wangedrag."

Maarten Klop, voorzitter bestuur PvdA Zaanstreek
"Er is nog niks definitief besloten, maar ik heb een sterk vermoeden dat onze afgevaardigden en veel van onze aanwezige leden voor de motie, die de strafbaarstelling verwerpt, gaan stemmen. Ik verwacht dat het ook zal worden aangenomen. Voorzitter Spekman en partijleider Samsom zouden kunnen aanvoeren dat het congres het regeerakkoord al eerder heeft goedgekeurd. Maar er zijn ook andere dingen uit het akkoord aangepast."

Frans Post, voorzitter bestuur PvdA Tilburg
"Onze afgevaardigden en de meeste van onze leden zullen voor de motie stemmen. We vinden het veel te ver gaan om mensen die nood en land zijn ontvlucht te criminaliseren. Dat gaat voorbij de menselijke maat. Ik verwacht dat een meerderheid van het congres voor de motie stemt. Doordat het regeerakkoord nu al een paar keer is opengebroken, heeft men het gevoel dat er ruimte is om het ook op dit soort punten te wijzigen."

Hans van den Broek, voorzitter bestuur en congresafgevaardigde Súdwest Friesland
"Wij hebben als afdeling over deze zaak geen standpunt en ook geen opdracht voor de afgevaardigden. We hebben het op zowel een ledenvergadering, als op een soort minicongres van Friese afdelingen ter voorbereiding van aanstaand weekend niet over de motie tegen strafbaarstelling gehad. Blijkbaar zit deze zaak bij de mensen uit onze afdeling niet tussen de oren."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden