Nieuwe vrijwilligers willen inspiratie opdoen

De spanning tussen vrijwilligers en beroepskrachten in de rk kerk groeit. Vrijwilligers zijn meestal van de generatie die vindt dat de kerk moet luisteren naar leken. De huidige generatie priesters vindt dat de leek moet luisteren naar de kerk. Marie-José Janssen en Gerard Zuidberg schreven een boek over vrijwilligers.

Marie-José Janssen en Gerard Zuidberg zijn jarenlang beroeps geweest. Pastoraal werkster Janssen gaf leiding aan 80 justitie-pastores, als adjunct-hoofd aalmoezenier. Zuidberg was priester in een parochie in Utrecht en lid van de VPW, de Vereniging van Pastoraal Werkenden. Vier jaar geleden maakten ze de overstap naar de positie van vrijwilliger.

Deze week komt hun boek uit over en voor katholieke vrijwilligers. Ze vroegen in 50 parochies naar de ervaringen en komen met zeven aanbevelingen voor knellende situaties.

Zuidberg en Janssen woonden een kwart eeuw met anderen in een groep. Vier jaar geleden zijn ze getrouwd. Daarvoor kregen zij toestemming vanuit Rome.

Zijn katholieke vrijwilligers ontevredener geworden?

Janssen: „Parochianen zijn zelfstandiger geworden, beter opgeleid. De kerk behandelt ze nog als onmondigen.”

Zuidberg: „De kerk prijst vrijwilligers, maar verbiedt ze om te dicht bij het altaar te komen.”

Zijn ze misschien kritischer?

Zuidberg: „Mensen willen graag weten wie er die zondag voorgaat en of die wel iets te vertellen heeft.”

Of hebben priesters te weinig oog voor de inbreng van gewone gelovigen?

Zuidberg: „Een voorbeeld in ons boek is de parochie in Puiflijk. Daar is een paar jaar geleden een moeilijke situatie ontstaan. De pastoor had te weinig respect voor de inzet van parochianen. Er ontstond een conflict rond de liturgie, onenigheid over het pastoraat en de Woord-en-communiedienst, een dienst waar geen priester bij is en brood wordt gedeeld dat van tevoren door een priester geheiligd is. Er zijn eigen bijeenkomsten ontstaan. De vraag is hoe je dit kan volhouden. Er is veel voor nodig om als parochianen op deze weg verbonden te blijven. Katholieke gelovigen zijn voor de bediening van sacramenten afhankelijk van een priester. Ze gaan ook twijfelen aan zichzelf.”

Janssen: „Vrijwilligers zijn vaak vrouwen, ook in kerkbesturen. Dat maakt het vaak ingewikkeld. Leken hebben al weinig te beslissen, vrouwen nog minder.”

Zuidberg: „We hebben gezien hoe kwetsbaar parochies zijn. De groep vrijwilligers wordt kleiner en grijzer. De gemeenschap keert steeds meer naar binnen. Kerkelijke vrijwilligers zijn van de generatie die het Tweede Vaticaans Concilie bewust heeft meegemaakt, met alle hoop die daarbij hoort op democratie, vernieuwing.”

Janssen: „De nieuwe vrijwilligers zijn ouders met jonge kinderen. Er ontbreekt dus een leeftijdsgroep.”

Zuidberg: „De nieuwe vrijwilligers zijn alleen actief op projectbasis en met iets voor hun kinderen.”

Janssen: „Ze willen zelf ook inspiratie krijgen. Zo worden ze weer zoekende mensen.”

Zuidberg: „Je kunt ze wel solidair krijgen. Als in de kerk iets verdwijnt wat kinderen juist zo waarderen, dan zie je dat die ouders in hun hart geraakt worden. Mensen van middelbare leeftijd springen wel weer in als bijvoorbeeld hun kerkgebouw bedreigd wordt. Mensen raken dan de plek kwijt waar ze aan gehecht zijn.”

Janssen: „Wat ook belangrijk is, dat vrijwilligers zelf wat in te brengen hebben. Als alles voorgeschreven is, wil het niet meer. Dat merkten we in diverse parochies.”

Hoeveel reacties kregen jullie op jullie vragen?

Zuidberg: „We hebben 50 vrijwilligers aangeschreven, uitgekozen omdat we weten dat er iets speelt. Van die 50 hebben er 40 met hun eigen verhaal gereageerd.”

Janssen: „We hebben mensen uitgekozen die met voldoening vrijwilliger zijn, maar ook mensen die hebben moeten afhaken en die een nieuwe beweging begonnen zijn. Dat laatste is op vijf of zes plaatsen gebeurd. In Puiflijk, waar een eigen beweging is ontstaan, en verder wat we herbergsituaties noemen. Mensen komen op eigen initiatief bij elkaar, bijvoorbeeld eens per maand, en nodigen anderen uit die hen kunnen inspireren.”

„Je moet jezelf blijven verdiepen, ook als de situatie lastig is. Niet voor niets noemen we ons boek een witboek en geen zwartboek. In geloof, bezinning en diaconie kunnen mensen zich samen verder verdiepen.”

Zuidberg: „Sommige betrokken vrijwilligers stappen uit de kerk en gaan dan in een andere organisatie vrijwilligerswerk doen, bijvoorbeeld in een hospice. Dat is een parallel met de jaren zeventig, toen stapten mensen die actief waren in het pastoraal concilie over naar het IKV. Dat is ook wel tragisch.”

Janssen: „Er is een frictie tussen leiding en leken. Leken zijn sterker geworden, beter opgeleid. Ze organiseren hun eigen groep. We nodigen ze uit, om uit de vechthouding te komen. Het is beter als de weg naar de kerkleiding open blijft. Vrijwilligers kunnen samen heel wat organiseren.”

Zuidberg: „De kerkstrijd speelt zich af op het priesterkoor. Wij zeggen: zoek andere terreinen.”

Janssen: „We nodigen mensen uit om zich in de kerkbanken naar elkaar toe te keren. Zo krijgen initiatieven een kans.”

Zuidberg: „In Wognum bijvoorbeeld hebben ze een beroep gedaan op de studentenekklesia in Amsterdam. Er is contact gelegd en nu steunt de Ekklesia de kerk in Wognum. Dat werkt goed.”

Janssen: „In Maartensdijk groeit een vrouwengroep die aan het eind van de week samen een moment van stilte zoekt.”

Zuidberg: „Er zijn andere vormen van viering en bezinning. Het is zaak, uit de klem van de kerkelijke discussies te komen.”

Janssen: „We manoeuvreren ons daar te veel in.”

Zuidberg: „Als je zo geconcentreerd bent op de kerk kom je in een isolement terecht. Dan wordt het te veel vechtjassen.”

Gaan jullie zelf nog voor in een viering?

Janssen: „Nee, we laten vieringen aan ons gebeuren.”

Zuidberg: „Ik ben vrijwilliger, geen voorganger meer. Als er een probleem is met het rooster, dan denk ik ’jullie kunnen het zelf oplossen’. Wij geloven in de kracht van mensen.”

Marie-José Janssen en Gerard Zuidberg: Pastores gaan voorbij. Witboek over katholieke vrijwilligers. Ten Have, euro15.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden