Opinie

Nieuwe tragedie vol spleen en smartelijke fluistering

’Atropa – De wraak van de vrede’ van Tom Lanoye onder regie van Guy Cassiers bij het Toneelhuis. Tot en met 24/5 in de Antwerpse Bourlaschouwburg. (www.toneelhuis.be).

Als je het mooiste instrument dat een toneelspeler bezit, de stem, met microfoontjes versterkt, benadruk je paradoxaal genoeg het allereigenste aan die stem niet. Stemmen gaan juist meer op elkaar lijken zodra je die door luidsprekers hoort. Dat is eigenlijk treurig.

Ook in zijn enscenering van de fonkelnieuwe tragedie ’Atropa – De wraak van de vrede’, laat regisseur Guy Cassiers zijn spelers op mechanisch versterkte toon acteren. Met als onmiskenbaar voordeel dat je die beter verstaat, en met een toenemend uniform stemmenscala als nadeel. In ’Atropa’ komt zo goed als geen stemverheffing voor; vrijwel de hele voorstelling neigt eerder naar één langgerekte fluistering. Het is de fluistering van weeklagen en kermen, van verbittering, smart, van lamento. Die schreeuw je niet uit, die snik je stamelend naar binnen.

De welluidende tragedie die Tom Lanoye voor het Vlaamse Toneelhuis schreef, grijpt terug op de Trojaanse Oorlog, op de Griekse bevelhebber Agamemnon die de geschaakte Helena komt terughalen, Troje verwoest en met oorlogsbuit naar Griekenland terugkeert, waar hem een binnenlandse oorlog wacht.

Lanoye plukte uit de tragedies van Euripides en Aischylos, en uit oorlogsretoriek van George Bush en zijn minister Donald Rumsfeld. De mooie Helena is bij Lanoye niet geschaakt, maar vrijwillig met haar geliefde Paris mee naar Troje gegaan. Eerder begon de oorlog uit louter afgunst om het welvarende Troje. En is de verwoesting van Troje een smoes om ’de barbaar’ mores te leren.

Dochter Ifigeneia laat zich door haar vader Agamemnon offeren als een hedendaagse zelfmoordterroriste: ,,Ik bied ons land mijn leven aan. Ik offer mij, opdat de vijand zou vernietigd worden – dat wordt mijn gezin, mijn kind, mijn man, mijn monument. De Griek moet heersen over de Barbaren, en Barbaren niet over de Griek.’’ Zoals Amerika ook geen massavernietigingswapens hoefde te vinden om toch Irak binnen te vallen. Die knipogen naar het hier en nu zijn nu eens geen dissonerende theaterfoefjes, maar listig door de tragedie heen geweven.

Het toneelbeeld is statisch, en minder verblindend-esthetisch dan in Cassiers’ eerdere ensceneringen. Als een reusachtig havenhoofd staat Helena kwartieren doodstil over de zee uit te kijken, de onafwendbaarheid van oorlog beseffend.

Een paar stapels tuintegels vormen, vergroot geprojecteerd op de achtergrond, Agamemnons hermetisch bastion waar bij zijn terugkeer in Griekenland zeebries noch zonlicht ooit nog binnen kan komen.

Regisseur Cassiers geeft ruim baan aan Lanoye’s verzen. Het ingehouden spel maakt hij er zelfs ondergeschikt aan. Dat maakt ’Atropa’ tot een ingesnoerde, dwingende en fijnzinnige voorstelling, waarbij het spleen van de Griekse en Trojaanse vrouwen aanhoudend en in vertraagde lassoworp rondom hun eigen halzen cirkelt. Hoor ze woord voor woord aan: tevergeefs murmelend, stamelend, smekend en biddend murmurerend.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden