Nieuwe testament schrijft heiligen zondag niet voor

De auteur is hoogleraar in de oude geschiedenis aan de Vrije Universiteit.

R.J. VAN DER SPEK

Het is een merkwaardig misverstand. De zondag is de eerste dag der week, de zaterdag is de zevende dag, de sabbat. Dit is de dag waarvan de Hebreeuwse Bijbel zegt: “Gedenk de sabbatdag, dat gij die heiligt; zes dagen zult gij arbeiden en al uw werk doen; maar de zevende dag is de sabbat van de HEER, uw God; dan zult gij geen werk doen, . . .” (het vierde gebod, Exodus 20 vers 8-10; Deuteronomium 5 vers 12-14). Daarom houden gelovige joden de zevende dag, de zaterdag, de sabbat, vrij. (De sabbat begint overigens op vrijdagavond bij zonsondergang en gaat door tot de zonsondergang van zaterdag, omdat volgens de joodse (en Babylonische) tijdrekening dagen lopen van zonsondergang tot zonsondergang).

Christenen, afgezien van kleinere groeperingen zoals de Zevende-dagsadventisten en de Wereldwijde Kerk van God, houden zich op dit punt niet aan de Tien geboden. Zij 'heiligen' de eerste dag der week, omdat Jezus Christus op die dag is opgestaan. Hij stierf op vrijdagmiddag vlak voor het begin van de sabbat (en van het joodse paasfeest)

en stond 'op de derde dag', dat is twee dagen later weer op, dus op zondag.

Dit heiligen van de zondag is echter een gebruik dat pas geleidelijk in de eerste eeuwen na Christus is opgekomen. De eerste christenen gingen aanvankelijk gewoon op sabbat (zaterdag) naar de synagoge of hielden op die dag hun eigen bijeenkomsten. Pas later ontstond het gebruik op de eerste dag der week, 'de dag des Heren', bijeen te komen. Constantijn de Grote, de eerste christelijke keizer (312-337), maakte van de zondag een vrije dag om deze bijeenkomsten te vergemakkelijken.

Er zit in deze maatregel echter ook een bewust anti-joodse trek. De christelijke kerk heeft zich namelijk steeds meer van het jodendom afgewend en er zich zelfs polemisch tegenovergesteld met alle kwalijke gevolgen van dien. Het werd christenen verboden zich aan de sabbat te houden en tijdens het concilie van Nicaea (325) werd een berekening van de paasdatum aangenomen die ervoor moest zorgen dat het christelijke paasfeest in elk geval niet met het joodse zou samenvallen.

Er is geen enkele plaats in het Nieuwe testament die het heiligen van de zondag, de eerste dag der week, voorschrijft. Jezus hield zich aan de wet (Matt. 5 vers 17 e.v.), Hij hield dus ook de sabbat, maar niet fanatiek (Matt. 12, Lucas 6). Paulus schreef dat het houden van de sabbat niet nodig was, niet dat daarvoor een andere dag voor in de plaats moest komen: “Laat dan niemand u blijven oordelen inzake eten en drinken of op het stuk van een feestdag, nieuwe maan of sabbat” (Colossenzen 2 vers 16). Hij vond namelijk dat het houden van de joodse wet niet meer nodig was, “Want de gehele wet is in één woord vervuld, in dit: gij zult uw naaste liefhebben als uzelf” (Galaten 5 vers 14; vgl Matt. 22 vers 36-40).

Christenen, die graag voor de zondagsrust pleiten, kunnen dit dus niet met een beroep op de Bijbel doen, hooguit op basis van de post-bijbelse christelijke traditie. Dit geldt overigens evenzeer voor het onderhouden van de christelijke feestdagen, zoals Kerstmis en Pasen. De enige rituelen die het Nieuwe testament nog voorschrijft, zijn de herdenking van het laatste avondmaal van Jezus voor zijn dood en de doop.

Overigens ben ik van mening dat winkels op zondag beter gesloten kunnen blijven, omdat een dag voor rust goed is voor iedereen en de gebruikmaking van het grondwettelijke recht op vrijheid van godsdienstoefening vergemakkelijkt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden