'Nieuwe technologie heeft ook een culturele kant'

Veel beleid is gebaseerd op onderzoek. Dat gaat bijna altijd om bèta- of gammawetenschap. En dat steekt Erik-Jan Zürcher (58), hoogleraar Turkse talen en culturen in Leiden en een van de opstellers van 'Cultuur en identiteit', het KNAW-rapport dat vandaag verschijnt.

"Neem alle discussies rond openbaar vervoer en betaald autorijden in de spits. Die gaan alleen over geld en techniek. Terwijl er ook culturele factoren zijn: autorijden is voor veel mensen blijkbaar meer dan alleen vervoer. Het raakt hun identiteit. Cultuurwetenschappers kunnen bijdragen aan een beter begrip van die discussies. Of het nou historici of filosofen zijn, theologen of taalwetenschappers."

Wat kan een taalkundige toevoegen?

"Neem een onderwerp als de treinvertragingen in de winter. Hoe vaak hoor je niet dat de grootste klacht van reizigers is dat er niet wordt gecommuniceerd? Bij taalkundigen is een schat aan informatie over goede communicatie."

De twee grote thema's die het rapport noemt, mondialisering en technologie, zijn toch van alle tijden? "Dertig jaar geleden was er nog geen internet en daarmee is de technologie echt versneld. Mijn generatie ziet niet alleen nieuwe dingen opkomen, maar ze ook weer verdwijnen. Denk aan de videorecorder. Voor mijn kinderen ben ik alweer ouderwets omdat ik e-mail.

"Die nieuwe technologie kan voor vervreemding zorgen. Denk aan ouderen die ineens via internet moeten bankieren. Op zich ideaal, je hoeft de deur niet meer uit. Maar het wantrouwen is groot. Je zag het ook bij de discussies rond de stemcomputer. Een vooruitgang die weer werd teruggedraaid vanwege het theoretische geval dat een bedreven iemand die zou kunnen hacken.

Hetzelfde geldt voor mondialisering: die is sterker dan ooit. Juist onder invloed van die nieuwe technologie - dat is de verbindende lijn tussen beide thema's. Bij het klassieke burgerschap hoort het feit dat je in een bepaald gebied woont. Je hebt stemrecht omdat je hier geboren bent en je doet hier je werk. Maar die grenzen vervagen. Naast de echte wereld is er ook een virtuele. Wat is tegenwoordig de betekenis van een vriend: is dat meer dan een contact op Facebook of Linkedin? Die ontwikkelingen dreigen mensen te overspoelen, maar dat wordt nogal eens vergeten door beleidsmakers."

Bij mondialisering komt migratie. U wil laten onderzoeken onder welke voorwaarden migratie positief kan uitpakken. Maar er is ook een stroming die daar helemaal van af wil.

"De reactie van de PVV en van vergelijkbare stromingen in het buitenland, lijkt mij een ontkenningsreflex. Migratie willen stoppen is hetzelfde als zeggen: 'wij willen geen internet'. Je kunt wel inzicht bieden in het historisch verloop van migratie. Bijvoorbeeld dat er altijd drie generaties nodig zijn voor echte integratie, we zijn op twee derde met de huidige golf in Nederland. Je moet soms ook laten zien dat dingen langzamer gaan dan men - links of rechts - wil."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden