Nieuwe technieken maken kindermedicatie effectiever

Het bepalen van de meest effectieve medicatie is bij kinderen vaak nattevingerwerk. Computersimulaties kunnen uitkomst bieden.

„We weten nog maar weinig over de effecten van medicijnen bij kinderen. Terwijl je in feite nog meer kennis nodig hebt dan bij volwassenen. Ze veranderen zo snel. Dat eerste levensjaar heb je iedere week een ander kind, dat anders reageert.” Natuurlijk, zegt Catherijne Knibbe, klinisch farmacoloog en ziekenhuisapotheker in het St. Antonius Ziekenhuis in Nieuwegein, is er zogenaamde ’expertkennis’, zeg maar: ervaring. „Uiteraard is die waardevol. Maar je zou die graag ondersteund en aangevuld zien met wetenschappelijk onderzoek.” Dat ontbreekt echter grotendeels. Knibbe: „ Onderzoek is aan veel voorwaarden verbonden. Kinderen mogen geen proefkonijn zijn. Als je ouders vraagt mee te doen, vinden ze dat vaak moeilijk. Het zorgt voor onrust.”

Kinderartsen passen daarom de doseringen van op volwassen mensen geteste medicijnen aan naar eigen inzicht. Dat gaat vaak goed, in ieder geval op korte termijn, maar kan ook (erg) mis gaan. Meindert Danhof, hoogleraar farmacologie aan de Universiteit Leiden en directeur van het Leiden/Amsterdam Center for Drug Research (LACDR) schrikt niet terug voor een extreem voorbeeld: „Het gebeurt dat ernstig zieke baby’tjes veel en langdurig morfine krijgen, omdat er weinig bekend is over de meest effectieve dosering. De ouders gaan dan met methadon naar huis, omdat het kind ontwenningsverschijnselen heeft.” Hij wil maar zeggen: ook zonder onderzoek zijn kinderen vaak proefkonijn.

Dat besef dringt gelukkig wel steeds meer door. De afgelopen tijd zijn, zowel internationaal als nationaal, initiatieven genomen om iets te doen aan die leemte in kennis. In de EU is sinds dit jaar wetgeving van kracht die bepaalt dat geneesmiddelenfabrikanten pas toestemming krijgen voor registratie van medicijnen als duidelijk is wat deze middelen bij kinderen doen. In ruil krijgt een bedrijf verlenging van het patent voor een half jaar. In eigen land werd vorig jaar het Nederlands Kenniscentrum Farmacotherapie bij Kinderen opgericht, dat informatie wil bundelen en hiaten in kennis opvullen.

Data uitwisselen, netwerken creëren is ook een belangrijk doel van het door Top Instituut Pharma – een samenwerkingsverband tussen overheid, universiteiten en industrie – georganiseerde congres dat vandaag in Leiden wordt gehouden. Danhof: „Bij het LADCR zijn we al langer bezig met het ontwikkelen van gespecialiseerde computeranalyses om te komen tot effectievere doseringen. Tegenwoordig kunnen we uit een heel klein beetje bloed al heel veel informatie halen. Bovendien kunnen we, door nieuwe statistische en wiskundige technieken, met minder waarnemingen per individu toe om toch algemene conclusies trekken.”

Dat biedt juist op het gebied van de kindergeneeskunde perspectief, zo ontdekte ook Knibbe, die deze zogenaamde PK-PD modellering gebruikte bij haar onderzoek naar het effect van morfine bij heel kleine kinderen (prematuren van een halve kilo tot peuters van drie jaar). Ze kreeg toegang tot al beschikbare data van kinderen die in het Erasmus MC Sophia Kinderziekenhuis een zware operatie hadden ondergaan. Het resultaat was opmerkelijk. „Het bleek dat bij heel jonge kinderen het effect op de bloedspiegel veel groter was dan verwacht. Voor dezelfde bloedspiegel had een kind van vijf kilo maar eenderde nodig van de hoeveelheid van een kind van tien kilo. Terwijl er eigenlijk vanuit werd gegaan dat dat de helft zou zijn.”

Het instituut van Danhof gaat, met financiële steun van TI Pharma, de komende jaren soortgelijk onderzoek doen naar andere medicijnen. Samenwerking met artsen is essentieel. Danhof: „Door simulaties kunnen we dan gaan voorspellen wat het effect van een bepaald medicijn bij kinderen is. Er wordt onder meer gekeken naar gewicht, leeftijd en ernst van de ziekte. Op basis daarvan berekenen we de optimale dosering. Eén die op korte termijn werkt en op lange termijn zo min mogelijk schadelijke effecten geeft.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden