Nieuwe taal is kort en snel

Leerlingen schrijven 'nix', 'w8ff' of 'suc6' in hun huiswerk, zoals bij het sms'en en chatten. Zo verloedert de Nederlandse taal, vinden docenten, maar ook komen er mooie woorden bij.

Tijdens de herdenkingsdienst voor André Hazes bleef taalkundige Ewoud Sanders minutenlang kijken naar het bloemstuk voor de kist op de middenstip van de Arena. Het opschrift 'H6' op dit bloemstuk intrigeerde hem.

,,Het duurde zeker tien minuten voordat ik begreep wat dit betekende”, schreef Sanders in zijn rubriek Woordhoek in de NRC.

Van zijn twaalfjarige zoon leerde Sanders even later dat H6 natuurlijk Hazes betekent. ,,Ik denk dat het in tienduizenden gezinnen zo is gegaan”, vermoedt Sanders.

Tot zover niks aan de hand, vervolgt de taalkundige. Dat ouders hun kinderen nodig hebben om allerlei nieuwigheden te begrijpen, is niet meer dan normaal. Opmerkelijker is dat er H6 op dat bloemstuk stond. ,,Hiermee is de msn-taal definitief bovengronds gekomen.”

In hetzelfde stukje signaleert Sanders dat deze taal 'van de chatrooms naar de classroooms' oprukt. Bekende voorbeelden zijn CU (see you, tot ziens), suc6 (succes) en hvj (hou van je). Sanders: ,,Docenten klagen dat zij teksten onder ogen krijgen die zo uit msn zouden kunnen zijn geplukt. Dit is een internationaal verschijnsel. In de vakpers is dit door onderzoekers en docenten uit onder meer Australië, Engeland India, Noorwegen en Spanje al opgemerkt.” Docenten van middelbare scholen in Nederland bevestigen dit.

Vooral jongeren praten vaak en lang met elkaar via het computerprogramma msn, in een taal die voor veel volwassenen nauwelijks meer te volgen is. Hetzelfde geldt voor de sms'jes (short message service) die kinderen al vanaf 10-of 11-jarige leeftijd via de mobiele telefoon naar elkaar sturen. Veel jongeren schrijven inmiddels zo vaak in msn-taal dat zij niet meer weten wat gewoon Nederlands is.

,,Ik heb me ook verbaasd over dat bloemstuk met H6 erop”, vertelt Elise Bouman, docent Frans aan het Leids gymnasium. ,,Maar door het werk van mijn leerlingen ben ik al zo getraind, dat ik het wel onmiddellijk begreep. Een vorm van beroepsdeformatie: ik vind het zelf al gewoon.”

Ook al geeft Bouman Frans en geen Nederlands, ze wijst haar leerlingen er toch op dat ze in schriftelijke opdrachten 'fatsoenlijk Nederlands' verwacht te lezen. ,,Door msn weten leerlingen soms niet eens meer hoe een woord echt gespeld wordt. Zo kom ik in boekverslagen regelmatig afkortingen tegen als ff, terwijl ze 'even' bedoelen. Vaak zijn ze oprecht verbaasd als je hen daarop aanspreekt.”

Steeds meer scholieren zetten ook een zogeheten naamillustratie boven hun huiswerk, zoals A3nne (Adriënne), Marl1 (Marleen), 3s (dries), 10eke (Tineke), Oli4 (Olivier), M(8)teld (Machteld). Gymnasiumdocente Bouman komt de msn-taal ook tegen in de opdrachten voor het vak Frans.

,,Laatst zag ik 'suc6' in een briefje dat mijn leerlingen in het Frans moesten opstellen. 'Dat klopt niet', zei ik, 'nou staat er sucsix, en dat is geen Frans woord. Of ze ondertekenen een brief met 'xxx-jes', wat 'kusjes' betekent. Maar dat 'jes' achter die kruisjes snapt een Fransman niet. Als ik daarop wijs, kijken ze me met grote ogen aan - ze denken dat hun taal internationaal is”

Docenten die msn-taal in repetities, brieven of werkstukken tegenkomen, rekenen dit fout. ,,Wij houden het Groene Boekje aan”, vertelt Lotte Riemeijer, docent Nederlands aan het Anna van Rijn-college in Nieuwegein.

,,Dit jaar tref ik voor het eerst echt veel fouten aan, drie jaar geleden was dat minder. Als ik er een paar keer wat van gezegd heb, gaat het wel beter.”

Riemeijer geeft les op de havo en het vwo. ,,In de hoogste klassen gebeurt het ook. Triest. Neem 'nix', 'strax', of 'text'. Ze weten echt niet dat dat fout is. Of ze halen een 'e' eruit, van vijf letters maken ze er dan vier: vinden wordt 'vindn'. Het lidwoord 'het' korten ze vaak af tot alleen een 't' en getallen onder de twintig schrijven ze niet voluit, terwijl ik hun dat wel geleerd heb.” Ter illustratie stuurt Riemeijer een citaat uit een mail die ze laatst kreeg. ,,Ik had met u voor dinsdag het 6e uur een toets met u af-lingen gesproken, omdat ik dag dat ik m niej gemaakt had. Maar jah, ...”

Ook Roy van Roeden, docent Nederlands aan de Thorbecke Scholengemeenschap in Zwolle, zet een streep door zulke uitingen. ,,Het is immers geen correct taalgebruik”, verklaart Van Roeden, die lesgeeft aan de onderbouw van de havo en het vwo.

,,Vorig jaar heb ik er wel extra aandacht aan besteed in de lessen. Dan laat ik zien wat het verschil is tussen spreektaal, schrijftaal en msn-taal.”

Dat zulke lessen nodig zijn, maakt dit taalverschijnsel zo opmerkelijk, vindt taalkundige Sanders. ,,Leerlingen die thuis een dialect spreken, schakelen op school makkelijk over op het standaard Nederlands. Hetzelfde geldt voor straattaal - woorden die kinderen op straat zeggen, schrijven ze niet in een proefwerk op. Taalkundigen noemen dit code switching, het kunnen switchen tussen twee stijlen. Bij msn-taal gebeurt dit niet: leerlingen vergeten te schakelen, omdat ze denken dat hun woordgebruik al zo gestandaardiseerd is dat er geen verschil met het Nederlands meer bestaat.”

Sanders is vooral verbaasd dat ook sommige leerlingen uit hogere klassen van het gymnasium niet meer beseffen dat ze moeten switchen als ze op school komen. ,,Ik had gedacht dat dit vooral voor leerlingen uit de lagere schooltypen zou gelden.”

Is dit erg? Docenten aarzelen als ze deze vraag moeten beantwoorden. Enerzijds zijn ze somber. Ze hebben moeite met de vanzelfsprekendheid waarmee leerlingen woorden als 'nix' (niks), 'togh' (toch), of 'ff' (effe, even) schrijven. ,,Hoe kán het, dat mijn leer-niks niet hebben meegekregen dat dit geen Nederlands is?”, verwoordt gymnasiumdocente Bouman.

Ook herkennen ze de zorgen die hun buitenlandse collega's al in vakliteratuur hebben geuit. De taal verloedert. Leerlingen maken spellings-en grammaticafouten die in elk geval deels door het gebruik van msn-taal kunnen worden verklaard. Ewoud Sanders maakt zich het meest zorgen over de slordige interpunctie. ,,Het weglaten van een komma kan een zin een totaal andere betekenis geven. Interpunctie raakt de structuur van een taal. Als leerlingen niet meer weten wanneer je leestekens moet plaatsen, vind ik dat echt ernstig. Ernstiger dan die paar msn-woorden.”

Maar veel docenten zijn ook enthousiast over de creativiteit die de tieners in hun taalgebruik laten zien. ,,Ik vind het vaak leuk om te lezen, bijvoorbeeld hoe ze klanken kunnen verwoorden”, vertelt Riemeijer. ,,Bovendien sta je versteld van de snelheid waarmee ze schrijven. Als ze aantekeningen bij een les of hoorcollege maken, doen ze dat in msn-taal. Heel handig. Het is een manier van denken die je niet meer kunt tegenhouden.”

,,Een taalverrijking is het misschien niet, maar ik zie het wel als een toevoeging”, bespiegelt Van Roeden. ,,Er komen bijvoorbeeld nieuwe woorden bij. Als zoveel mensen deze woorden of afkortingen gebruiken, kunnen we daar moeilijk meer omheen. Voorlopig zullen docenten deze msn-taal fout blijven rekenen, maar ik vraag me af hoe lang nog. Als je bedenkt dat 'groter als' in de Van Dale al goed gerekend wordt. . .”

Ook Elise Bouman realiseerde zich vorig jaar ineens dat er bijna geen jongere meer is die níet in deze taal schrijft. Op de dag dat conrector Hans van Wieren van het Terra College werd doodgeschoten, keek ze op de website van de school. ,,Dat was voor mij een eye-opener: de leerlingen schreven allemaal wijze dingen, maar er was geen berichtje dat niet die vreselijke msn-taal bevatte. Vanaf dat moment besefte ik: dit is echt hun taal, en wij rekenen die fout....”

Volgens Sanders zouden de makers van schoolboeken en ander studiemateriaal op deze msn-invloeden moeten inspelen. ,,Uitgeverijen hebben dit nog niet goed opgepikt. Je kunt de msn-taal juist gebruiken om leerlingen taalkundige mechanismen uit te leggen. Hoe werken afkortingen, wanneer mag ik woorden samenvoegen, dat soort dingen.”

Op de Thorbecke Scholengemeenschap van Roy van Roeden wordt al met zulke methoden gewerkt. Leerlingen krijgen bijvoorbeeld de opdracht een advertentie te schrijven waarin ze een fiets te koop aanbieden. 'Je moet per letter betalen, schrijf in msn-taal', luidt deze opdracht. Ook moeten ze een antwoord schrijven op een e-mail waarin veel afkortingen staan. 'Hoe schrijf je deze afkortingen correct', luidt een van de vragen. ,,Een goede manier om te laten zien dat msn-taal niet hetzelfde is als standaard Nederlands”, ervaart Van Roeden. ,,Deze methode sluit goed op hun belevingswereld aan.”

Op zo'n manier, stelt Sanders, kun je de creativiteit van scholieren gebruiken. ,,Er wordt altijd geklaagd dat leerlingen tegenwoordig zo weinig lezen en schrijven, maar er is nog nooit zoveel gelezen en geschreven als nu. De hele dag gaan die kinderen door. Heel snel. Heel massaal.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden