Straatnamen

Nieuwe straatnamen verzinnen is een mijnenveld vol gevoeligheden

Hier moet de Utrechtse Heldinnenwijk verrijzen, waar alle straten worden vernoemd naar vrouwelijke verzetsstrijders.Beeld Werry Crone

Utrecht krijgt er de komende jaren tientallen straten bij. Een flinke klus voor de straatnamencommissie van de snelst groeiende stad van Nederland. En geen eenvoudige opdracht, want die namen moeten zo divers mogelijk zijn. 

“De Nieafstraat klinkt te veel als de niet-af-straat”, zegt Gijsbert Voskamp, terwijl hij de naam doorstreept. Met zijn vijf collega’s van de Utrechtse straatnamencommissie werkt Voskamp nauwgezet een lijst met potentiële straatnamen af. Het thema van deze wijk: oude industriële bedrijven uit Utrecht. “Liefst zo failliet mogelijk, het mag geen reclame worden”, brengt commissievoorzitter Wilbert Smulders nog maar eens in herinnering.

Nieuwe straatnamen verzinnen klinkt leuk, maar het blijkt ook een wandeling door een mijnenveld van ongeschikte namen. De commissieleden worstelen met woorden die te veel lijken op straatnamen elders in de stad, met onbedoelde reclame en met het verbod op vernoeming van levende mensen. Die kunnen immers nog het onderwerp van een fraudeschandaal of een MeToo-affaire worden.

Geen verwarring voor brandweer of politie

De belangrijkste eis voor een straatnaam is en blijft de begrijpelijkheid ervan. “De HaKastraat kunnen we beter de Handelskamerstraat noemen, anders raken mensen in de knoop met de spelling als ze ons bellen”, zegt Voskamp, die namens de Veiligheidsregio Utrecht in de commissie zit.

Voskamp let erop dat de nieuwe straatnamen niet voor verwarring kunnen zorgen bij brandweer, politie of ambulancepersoneel. Ook de andere leden hebben een specifieke achtergrond: een historicus van het Utrechts Archief, een gemeenteambtenaar die gaat over de ruimtelijke indeling van de stad en een burgerlid dat voor de verbinding met de samenleving moet zorgen.

Roep om meer diversiteit

Minimaal vier keer per jaar treffen ze elkaar met hun lijsten vol straatnamen. In rap tempo vliegen thema’s en namen langs – en dat zal komende jaren niet anders zijn. Utrecht is nu de snelst groeiende stad van Nederland: de afgelopen twintig jaar kreeg de stad er 100 duizend inwoners bij en naar verwachting gebeurt dat de komende twintig jaar nog eens. Voor al die extra inwoners moeten er voor 2040 minimaal 47 duizend woningen bijkomen, veelal in nog aan te leggen straten.

“Jarenlang konden commissies in alle rust hun afwegingen maken”, zegt René Dings, auteur van een boek over straatnamen en lid van de straatnamencommissie in Delft, “maar sinds twee à drie jaar bemoeien politiek en burgers zich er steeds meer mee”. Met name in de steden roepen actiegroepen en actieve burgers om meer diversiteit in de naamgeving.

75 procent vernoemd naar een man

De discussie over het gebrek aan vrouwen op de straatnaambordjes stamt al uit de jaren zeventig, zegt Dings. “De laatste jaren wordt de discussie wel steeds feller.” De journalistieke website De Correspondent onderzocht in 2018 de straatnamen van Utrecht en ontdekte dat driekwart naar een man is vernoemd. Uit onderzoek van de Rijksuniversiteit Groningen bleek dat het in Groningen zelfs om 90 procent gaat.

Hoe groter de stad, hoe harder de roep van actiegroepen en actieve burgers, zegt Dings, “maar het speelt uiteindelijk door het hele land.” Dat blijkt uit de bouw van zogenoemde Heldinnenwijken. De Amsterdamse gemeenteraad wilde zo’n wijk, maar ook kleinere gemeenten als Dordrecht en Putten besloten afgelopen twee jaar een hele wijk te sieren met namen van vrouwelijke verzetsstrijders.

Alleen meisjesnamen?

In Utrecht buigen de commissieleden zich inmiddels ook over de verzetsstrijders die in een Utrechtse Heldinnenwijk zullen worden geëerd. Terwijl vrouwennaam na vrouwennaam wordt goedgekeurd, loopt de commissie toch even vast. Voskamp: “Van sommige dames hebben we dubbele namen en van sommige alleen enkele. Wat doen we, meisjesnamen of getrouwde namen? Want zo is het niet consequent.” Heel even wordt duidelijk dat de commissie nog niet gewend is zoveel straten naar vrouwen te vernoemen, maar na een discussie van nog geen vijf minuten besluit de commissie: alleen meisjesnamen. Welke uiteindelijk op de straatnaambordjes zullen prijken, daarover neemt de commissie pas later dit jaar een beslissing. 

Lees ook: 

Feministen verruilen mannelijke straatnamen voor die van een vrouw

Het overgrote deel (88 procent) van de straatnamen in Groningen, Amsterdam en Utrecht eert een man, blijkt uit onderzoek van Correspondent.

Urk gaat ‘zeehelden uit het koloniale verleden’ eren met straatnamen

Urk heeft geen zin om zich te laten gijzelen door een “kleine groep activisten die de baas wil spelen over ons Nederland”, aldus gemeenteraadslid Jan Koffeman van de lokale partij Hart voor Urk. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden