Nieuwe spiritualiteit - en zijn keerzijde

(\N) Beeld
(\N)

Een op de drie Nederlanders zou interesse hebben in ’alternatieve spiritualiteit’, zoals trancedansen. Dat heeft ook schaduwkanten, vindt de Nijmeegse godsdienstwetenschapper Frans Jespers.

In de bossen bij Lage Vuursche ligt een wijde cirkel van rode matten. In het midden daarvan een stapel hout. Rudie Tegelaers, die vanavond een trancedansceremonie begeleidt, steekt het hout in brand. Van her en der komen mensen rond de rode matten staan. Het wordt stil. Je hoort alleen het knisperen van het beginnend vuur. Dan heft een vrouw die in kleermakershouding op de grond zit een lied aan. Spaanse klanken vullen de lucht, terwijl de zon achter de boomkruinen verdwijnt.

Hier, in de tuin van spiritueel centrum Venwoude, zijn zo’n twintig mensen bijeen voor de trancedansceremonie, een ritueel uit het neosjamanisme, een ’nieuwe’ religieuze stroming. Op het ritme van percussie, etnische en elektronische klanken dansen mensen met een blinddoek voor. Door geblinddoekt te dansen zou je in een ’ander bewustzijn’ komen, en een spirituele of ’helende’ ervaring kunnen krijgen, is de gedachte. Vaak vindt het trancedansen binnen plaats, maar vanavond is de ceremonie in de open lucht, met live percussiemuziek.

In de kring rond het vuur geven de mensen een schelp met geurend hout aan elkaar door, waarmee ze zichzelf bewieroken. Rudie Tegelaers leidt de ceremonie in. „Bij een trancedans gaat het om overgave”, zegt hij. „Om het loslaten van je ego.” Er klinkt gelach. „Dat is héél gemakkelijk”, grapt een van de aanwezigen.

Tegelaers vervolgt: „Het eerste wat erbij helpt, is de blinddoek. En als je ego nog te veel aanwezig is, moet je je op je adem concentreren. Volg het ritme. Als het lichaam dat niet meer wil, volg dan je lichaam.” Ook adviseert de begeleider een ’intentie’ mee te nemen, iets om je op te focussen in de dans. „Maak er een prayer van.”

Na deze inleiding stappen de deelnemers over de rode matten, en vormen vlakbij het vuur een cirkel. De muzikanten warmen de trommels van verschillende formaten op bij het vuur. Daar omheen liggen kristallen, beeldjes en sieraden. „Dat zijn persoonlijke spullen die worden opgeladen tijdens de ceremonie. Daar blijft nog lang energie inzitten”, weet een van de deelnemers.

Dan, als iedereen er klaar voor is, gaat de blinddoek om. Nu moeten de andere zintuigen het van het zicht overnemen. De warmte van het vuur in het midden is een oriëntatiepunt.

De trommels beginnen zachtjes, en iedereen concentreert zich op zijn ademhaling. Zwaar, kort, heftig, licht, hijgend of juist zuchtend ademt de groep. De percussie zwelt aan, en de lichamen gaan ieder hun eigen gang. Bijna drie uur lang wordt er gedanst, met afwisselend heftige ritmes, gezang en bijna stilte.

Zo’n ceremonie waarin deelnemers zichzelf in trance dansen, heeft haar oorsprong in traditionele sjamanistische culturen, weet Hanneke Minkjan, promovenda aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. „Sjamanen werken veel met trance”, zegt Minkjan, die onderzoek doet naar neopaganisme, een containerbegrip voor religieuze stromingen waarbij de sacraliteit van de natuur centraal staat, en de inspiratie uit voorchristelijke of ’heidense’ tradities wordt gehaald. Ook het neosjamanisme, waar trancedans bij hoort, is zo’n stroming.

„De sjamanen gaan op trancereis naar transcendente werelden”, zegt Minkjan. „Daar ontmoeten ze geesten en dieren die hun wijsheid verschaffen. Traditioneel roepen sjamanen hun trance op met drum en dans, en in sommige culturen met hallucinerende dranken.”

In het Westen leefde het sjamanisme op na verschijning van het boek ’The Way of the Shaman’, van de Amerikaanse antropoloog Michael Harner in 1980. Harner bestudeerde sjamanen uit verschillende culturen en distilleerde daar een ’kernsjamanisme’ uit, waarbij hij ook voorschreef hoe de technieken in het Westen toegepast konden worden.

Harner stelde bijvoorbeeld dat je liggend op je rug op een matje in trance diende te raken. Volgens sommigen was dat te ver verwijderd van het echte sjamanisme. De Amerikaan Frank Natale, ook wel ’professor trance’ genoemd, bracht in 1995 met zijn boek ’Trance Dance. The Dance of Life’ het danselement weer terug, met het idee dat mensen juist in trance raken door te bewegen.

Nog steeds is het trancedansen in het neosjamanisme een verwesterde variant van de traditionele trancereizen. De diepte en de duur van de trance zijn anders. „In traditionele culturen is de trance soms zo diep, dat de sjamaan buiten bewustzijn kan raken en na afloop niet meer weet wat hij gezegd heeft”, zegt Hanneke Minkjan. „Een ritueel kan dagen voortduren.”

Ook spelen in traditionele culturen boze krachten een grotere rol dan in het Westen. Minkjan: „In het neosjamanisme wordt altijd gezocht naar positieve krachten. Om te laten zien dat het niet eng is, is er een wetenschappelijke benadering over wat een trance is.” Op de website trancedans.net staat een uitleg over hersengolven en in wat voor bewustzijn die je brengen.

„Uiteindelijk gaat het bij een trancedans, zoals vaak bij neopaganistische rituelen, om de religieuze ervaring”, zegt Minkjan. En die blijkt nog knap lastig te omschrijven. De deelnemers van de ceremonie bij Lage Vuursche spreken van ’droomtoestand’, ’thuiskomen’ en ’verbinding’.

Francis, een deelneemster die deze avond voor het eerst een trancedans deed, noemt het ’een geweldige ervaring’. „Je hoort ze achter je zingen, en voelt de behoefte daar op te reageren. Je hoort de muziek en daar reageer je op. In het begin was ik wel bang in het vuur te vallen. Maar de blinddoek hielp me om uit mijn hoofd te komen. Je mag zijn wie je op dat moment bent. Ik voelde me verbonden met de elementen, de aarde en het vuur. Maar ook met de andere mensen.” Ze was naar de avond gekomen om in contact te komen met haarzelf en ’Moeder Aarde’. „De combinatie van religie en natuur spreekt me aan. Ik wil niet bij een club horen die dingen van bovenaf oplegt. Het moet van binnenuit komen.”

Danny, een jongen die vaker een trancedans heeft gedaan, put veel kracht uit het dansen. „Of het spiritueel is? Wat is er spiritueel aan om in je kern te zitten? Alle mensen zijn verbonden door liefde. Als je je blokkades verwijdert, sluit je weer aan op dat geheel van liefde. Wij maken in het Westen verschil tussen gewoon en spiritueel leven, maar het is een geheel. Die geloofsovertuiging is gevormd door mijn eigen ervaringen.”

De ceremonie wordt afgesloten in een kring rond het vuur. Het is inmiddels helemaal donker geworden. Een kristal, dat tijdens de ceremonie is opgewarmd naast het vuur, gaat van hand tot hand. Een voor een kijken de deelnemers erin en zeggen de woorden die in ze opkomen. „Bedankt Moeder Aarde, voor de verbinding. Bedankt Vader Vuur.”

Aho, antwoordt de groep, in Noord-Amerikaanse sjamanistische tradities de manier om te zeggen: ik heb je gehoord. „Bedankt, ik heb een mooie reis gemaakt.” Aho. „Het was mooi, maar nu wil ik naar huis. Wie kan mij straks een lift naar het station geven?” Aho.

Bekijk hier een filmpje van een trancedansceremonie:

]]>

De trommels beginnen zachtjes, iedereen concentreert zich op zijn ademhaling. Zwaar, kort, heftig, licht, hijgend of juist zuchtend ademt de groep. De percussie zwelt aan. (FOTO'S MAARTEN HARTMAN) Beeld Maarten Hartman
De trommels beginnen zachtjes, iedereen concentreert zich op zijn ademhaling. Zwaar, kort, heftig, licht, hijgend of juist zuchtend ademt de groep. De percussie zwelt aan. (FOTO'S MAARTEN HARTMAN)Beeld Maarten Hartman
In spiritueel centrum Venwoude bij Lage Vuursche zijn deelnemers aan een trancedansceremonie bezig met de voorbereidende bewegingen. (Trouw) Beeld Maarten Hartman
In spiritueel centrum Venwoude bij Lage Vuursche zijn deelnemers aan een trancedansceremonie bezig met de voorbereidende bewegingen. (Trouw)Beeld Maarten Hartman
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden