Nieuwe speler in het filosofisch elftal: Gert-Jan van der Heiden

Wiskundige en filosoof Gert-Jan van der Heiden behoort tot de jongste hoogleraren van Nederland. Hij komt in het Filosofisch Elftal als opvolger van Ger Groot. Groot blijft als columnist actief voor Trouw, in de papieren krant, maar ook driemaal per week op trouw.nl

De opvolger die Ger Groot voorstelde bij zijn vertrek uit het Filosofisch Elftal heeft een imposant cv. Gert-Jan van der Heiden (1976) is in Groningen afgestudeerd en gepromoveerd in de wiskunde (2003). Daarna is hij in Nijmegen nogmaals gepromoveerd (2008), maar dan op andere, ongeveer even abstracte materie: de relatie tussen waarheid en taal, in het bijzonder bij de filosofen Heidegger, Ricoeur en Derrida.

In 2011 werd hij gevraagd lid te worden van de Jonge Akademie van de KNAW, een selecte groep jonge onderzoekers die de bekendheid van de wetenschap bevorderen. Sinds 2013 is hij hoogleraar metafysica aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. "Tot nu toe blijkt de filosofie toch een grotere liefde voor mij te zijn dan de wiskunde", zegt hij.

In zijn filosofische werk houdt hij zich niet bezig met zaken die in het verlengde liggen van de wiskunde, zoals logica, maar kiest hij een heel ander pad. In zijn eerste Nederlandstalige boek voor een groter publiek, 'De stem van de doden' (Vantilt, 2012) concentreert hij zich op de hermeneutiek, de interpretatieleer. Meestal houdt de hermeneutiek zich bezig met literaire teksten, maar de postmoderne denkers die Van der Heiden bespreekt, zien de manier waarop wij naar ons eigen leven kijken ook als een vorm van hermeneutiek: interpretatie, ergens betekenis in lezen. Met denkers als Gadamer en Ricoeur stelt hij: 'De wijze waarop wij, mensen, de werkelijkheid begrijpen, is vergelijkbaar met de wijze waarop we in een tekst naar betekenis zoeken.'

Het woord hermeneutiek is terug te voeren op twee Griekse woorden: hermèneutikos (van de interpretatie) en hermèneutès (uitlegger, tolk). Je hoort beide woorden terug in de naam Hermes, de boodschapper van de Griekse goden. Dat heeft iets vreemds: een boodschapper moet toch in principe enkel doorgeven wat hem is opgedragen om door te geven - de eigen visie of interpretatie van de tolk kan ons gestolen worden.

Maar Hermes staat niet voor niets ook bekend als een bedrieger. Retorisch vermogen is een voorwaarde om iets verstaanbaar over te brengen, maar brengt ook onvermijdelijk het risico met zich mee dat de inhoud verdraaid wordt. En zelfs wie probeert 'alleen het belangrijkste' na te vertellen van wat hij gehoord heeft, selecteert en voegt daarmee iets toe. Van der Heiden laat zien dat deze thematiek als het ware in het DNA van ons taalvermogen en dus in dat van de filosofie zit.

Van der Heiden: "Als de wereld zich laat lezen als een tekst, komt in het Filosofisch Elftal mijn kennis van de hermeneutiek wellicht van pas. De actualiteit is voor mij een geheel nieuw terrein voor filosofische interpretatie."

Ger Groot verlaat na ruim 11 jaar trouwe dienst het Filosofisch Elftal. Zijn columns zijn tweewekelijks op dinsdag te vinden in de papieren krant, en drie maal per week op trouw.nl > opinie > dossier Ger Groot

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden