Nieuwe PvdA-koers moet electorale waarde bewijzen

De PvdA herbront, maar het huidige beleid botst met de bevindingen. En juist op dat beleid zal de partij uiteindelijk worden afgerekend.

Vol trots presenteerde PvdA-voorzitter Hans Spekman afgelopen weekeinde het eindresultaat van het zogeheten Van Waarde-project: de resolutie 'Over wat van Waarde is'. Met hoofdletter. En met veel warme woorden over het belang van het project en waarden in het bijzonder. Het vermogen tot herijking, herbezinning dan wel herbronning is niet slechts christen-democraten gegeven, zo bleek.

Van de voorzitter van het wetenschappelijk bureau voor de sociaal-democratie Monika Sie via de partijvoorzitter tot en met partijleider Diederik Samsom, iedereen was trots op de geleverde prestatie. Ook was men in grote eensgezindheid overtuigd van het belang van het project en van de mogelijkheden die het zou bieden voor de Nederlandse sociaal-democratie voor de 21ste eeuw. De resolutie bood in hoofdlijnen wat te doen stond, eerst en vooral ten aanzien van de kerndomeinen bestaanszekerheid, arbeid, verheffing en binding. Opdat de toekomst van Esther, Brigitte en Joris - de resolutie is opmerkelijk allochtoonvrij - er beter uit zal zien. Minder ik, meer ons.

Het project en de diverse stukken die eruit zijn voortgekomen, hebben primair een interne betekenis en bedoeling, zo lijkt het. De boodschap is er een aan sociaal-democraten, bovenal PvdA'ers. Maar wat is van waarde voor de ruimere politieke wereld? Toegegeven, de hele onderneming was niet primair ingegeven door recent electoraal verlies. De PvdA heeft immers in september 2012 goede zaken gedaan bij de Nederlandse kiezers en wist vervolgens net iets te soepel de brug te slaan naar de conservatief-liberalen van de VVD. En lijkt op meer te hopen.

In zijn toespraak bij de presentatie van het project verwees Samsom naar het jaar 2021: "Na twee stabiele kabinetsperiodes, Rutte-II en ... is Nederland langzaam uit de crisis geklommen en op weg de 21ste eeuw in". Ik moet ernaar raden, maar zou op die puntjes Samsom-I moeten komen te staan? Of anders toch Asscher-I? Als de PvdA in een volgende regeringscoalitie de premier wenst te leveren, dan is het zaak nog vele stemmen te winnen. In een seculiere samenleving met een zeer omvangrijke middenklasse heeft de VVD een aanzienlijk natuurlijk voordeel. De PvdA begint op electorale achterstand. Vraag is dan of het Van Waarde project in dit opzicht nog iets kan betekenen. Ik denk het niet.

In deze krant werd erop gewezen dat het Van Waarde project en de daarin aangegeven richting linksaf, weg van het liberalisme, op gespannen voet leek te staan met de samenwerking tussen PvdA en VVD. Samsom ontkende natuurlijk, maar zal beter weten. En anders zullen zijn kiezers hem dat alsnog duidelijk maken. 'Practice what you preach', staat in de PvdA-resolutie te lezen. Precies dat zullen de kiezers voor ogen hebben. Als zij tenminste (nog) weet hebben van de sociaal-democratische herbronning en het feit dat de PvdA een linksere koers lijkt te prefereren.

Er is eerder en vaker naar verwezen. Het maken van afspraken die ten grondslag liggen aan het regeerakkoord was een proces van uitruil. Nu eens mocht de PvdA scoren, dan weer kreeg de VVD de vrije hand op een beleidsterrein. Waar het laatste het geval was, zijn afspraken tot stand gekomen die zich uiterst moeilijk laten rijmen met letter en geest van het Van Waarde project. Niet minder ik en meer wij, maar nu eens ik en dan weer wij.

En het zijn deze afspraken, zeker met betrekking tot arrangementen van de verzorgingsstaat, die in beleid resulteren, en het is beleid waarmee burgers worden geconfronteerd. Niet zelden hard en pijnlijk. Bij verkiezingen doet dat beleid ertoe en kunnen partijen op hun prestaties worden afgerekend. Tal van voorstellen van nu en uitgevoerde onderdelen van beleid van straks staan op gespannen voet met de kerngedachte van Van Waarde. Het wordt dan van tweeën één. Of alleen het op tal van terreien veeleer liberale beleid - meer ik! - telt en daar spint de PvdA geen electoraal garen bij. Of mensen herinneren zich Van Waarde, en kunnen de strekking ervan niet combineren met de rauwe werkelijkheid.

Voor zijn eigen beleidsterrein wist Jan Schaefer het al: "In geouwehoer kun je niet wonen". Die wijsheid geldt niet minder voor ambitieuze en op zichzelf wellicht sympathieke rapporten en resoluties. Daar zijn Esther, Brigitte en Joris zich terdege van bewust.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden