Nieuwe president moet vooral laveren

(Trouw)

Amerika’s 44ste president Barack Obama moet zijn eigen weg vinden te midden van hoge verwachtingen, eisen van links en de loodzware erfenis van George Bush. „We zullen onze doelen misschien niet in één ambtstermijn bereiken.”

Het origineelste boek dat in de afgelopen verkiezingscampagne verscheen, heet ’Barack Obama is jouw nieuwe fiets’. Daarin steekt auteur Matthew Honan de draak met de overdreven verwachtingen en warme gevoelens voor de nieuwe president die hij bij zijn linkse vrienden waarnam.

De 366 pagina’s bevatten allemaal één absurdistische kreet over dat fijne Obama-gevoel. Zoals: ’Barack Obama heeft een foto van jou in zijn portefeuille’ en ’Barack Obama warmde de auto voor je op’. Verder haalde hij je op van de luchthaven en danste op de bruiloft van je zus met je moeder.

De 47-jarige Democraat heeft veel losgemaakt bij het Amerikaanse volk. Tienduizenden mensen kwamen op zijn evenementen af. Veel jongeren, zwarten en latino’s, die dachten dat de politiek niets voor hen was, schreven zich in als kiezer of werden actief. Het leverde Obama gisteren volgens voorlopige cijfers 349 kiesmannen op, tegenover 162 voor zijn Republikeinse tegenstander John McCain, een monsterzege.

Amerika zal door Obama’s overwinning nooit meer hetzelfde zijn. Formeel had Amerika al afgerekend met de slavernij en het institutioneel racisme. Maar om dat hoofdstuk echt te kunnen afsluiten moest het een zwarte kiezen voor het hoogste ambt van het land. Obama vervult die historische missie.

Maar zoals hijzelf eergisteren zei „is deze overwinning alléén niet de verandering die we zoeken. Het is slechts een kans om die verandering tot stand te brengen.” Wat ’verandering’ inhoudt, heeft de Democraat altijd vrij vaag gehouden. Desondanks, of juist daardoor, zijn de verwachtingen heel hoog gespannen.

Obama heeft Amerika beloofd snel een einde aan de Irak-oorlog te maken en de belastingverlagingen voor de rijken van Bush terug te draaien. Verder heeft hij ingrijpende hervormingen op terreinen zoals zorgverzekering, immigratie en energiebeleid in het vooruitzicht gesteld.

Zo’n lijst zou, zelfs in de beste tijden, het uiterste vergen van een president. Obama gaat daarmee aan de slag tijdens een diepe economische crisis. Hij erft van zijn voorganger bovendien een oplopend begrotingstekort, een torenhoge nationale schuld en twee oorlogen.

Alsof dat niet genoeg is, heeft Obama nog iets van een andere orde beloofd. Hijzelf is geen babyboomer. Hij wil dat Amerika een streep zet onder de waardenstrijd die de babyboomers ontketend zouden hebben en die de politiek verlamt. Obama moet dus de Republikeinen de hand reiken. Hij kan daarmee beginnen door conservatieve senatoren in zijn regering op te nemen. Maar trekt Obama te veel naar het politieke midden, dan krijgt hij ruzie met links. Dat wil beloond worden voor haar steun in de campagne.

Linkse politici menen dat met Obama en versterkte Democratische meerderheden in het Congres de tijd daar is om oude linkse dromen te verwezenlijken. Obama moet direct beginnen het leger uit Irak terug te trekken, hij moet vakbondsrechten herstellen en iedereen een zorgverzekering bieden. Met zulke eisen wordt het moeilijk de oude polarisatie te doorbreken.

De twee laatste Democratische presidenten, Jimmy Carter en Bill Clinton, gingen ook van start met een Democratisch Congres. Zij merkten snel dat hun partij eigen ideeën en prioriteiten had. Clinton en Carter hadden geen wittebroodsweken. Obama heeft uitgebreid de regering van Clinton bestudeerd om diens beginnersfouten te vermijden. Maar als hem dat lukt, komen er crises, lelijke compromissen en verdeeldheid. Daardoor zal dat fijne Obama-gevoel afbrokkelen.

Hijzelf temperde in zijn rede in Chicago de verwachtingen: „We zullen onze doelen misschien niet in één ambtstermijn bereiken”. Maar Obama benadrukte dat Amerika’s ware genialiteit – „zijn vermogen om te veranderen” – blijft.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden