Analyse

Nieuwe partij beginnen? Vermijd deze vijf valkuilen

Rita Verdonk en Hero Brinkman in 2012. 'Hij kon het niet weten, maar toen Hero Brinkman in 2012 de PVV verliet en de Onafhankelijke Burger Partij oprichtte, was het een maand voor de val van het kabinet.' Beeld anp

Jong hout wordt bij verkiezingen doorgaans rigoureus gekapt. Toch is een nieuwe partij niet bij voorbaat kansloos, schrijven Chris Aalberts en Dirk-Jan Keijser.

Er zijn mensen die menen dat er nog niet genoeg politieke partijen zijn. Neem politieman Hero Brinkman, voormalig PVV-Kamerlid, oud-voorman van de inmiddels gesneefde partijen Onafhankelijke Burger Partij en Democratisch Politiek Keerpunt.

Volgende week woensdag presenteert hij opnieuw een partij, voor mensen in het midden- en kleinbedrijf. "Het devies zal zijn: minder overheid, beter ondernemersklimaat", schrijft Brinkman op Facebook.

Zal het dit keer wel lukken? Theoretisch moet het kunnen. Aan de rechterkant van het electoraat zweeft nog een groep die zich bij geen van de bestaande partijen echt thuisvoelt. Het zijn de kiezers waar eerder Leefbaar Nederland en de LPF voor werden opgericht, de kiezers waar ook Voor Nederland, de partij van Louis Bontes en Joram van Klaveren, zich op richt. Zij hopen op een zetel of tien. Elders in het politieke spectrum hopen anderen op stemmen vanuit de groep zoekende kiezers onder allochtonen, of onder ouderen, zoals Denk (van de afvallige PvdA'ers Kuzu en Öztürk) en 50Plus.

Allemaal nieuwe loten aan de boom der democratie. Gelukszoekers, kun je denken, tot mislukken gedoemd. Terecht, want doorgaans wordt het jonge hout bij verkiezingen rigoureus gekapt. Wie, behalve de betrokkenen, weet immers nog van het bestaan van Trots, van Artikel 50, van de partij Voor Nederland of van Eén NL?

Anderzijds: Geert Wilders' PVV, negen jaar terug ook een nieuwkomer, is uitgegroeid tot een politieke factor van formaat. Waarom lukt het Wilders, uitgetreden VVD'er, wel, en Brinkman niet? Auteurs Chris Aalberts en Dirk-Jan Keijser zochten het uit. Vandaag presenteren ze 'De puinhopen van rechts', waarin ze de grootste valkuilen voor politieke avonturiers beschrijven.

Kuzu en Öztürk tijdens de presentatie van hun nieuwe beweging. Beeld anp

De lessen van Aalberts en Keijser

1. Dat je zelf herkozen wil worden, is niet genoeg reden om een partij te beginnen
Een partij bestaat uit meer dan één persoon, schrijven Aalberts en Keijser. Daarom is het voor mensen die zich van bestaande politieke stromingen afscheiden, verstandig om zich ervan te vergewissen of ze een achterban hebben. Stapt er iemand met hen uit de partij? Hero Brinkman hoopte dat de fractie van PVV Noord-Holland hem zou volgen toen hij in 2012 uit de PVV stapte, maar kwam bedrogen uit.

Rita Verdonk had meer geluk. Toen zij uit de VVD stapte, vertrokken bij de VVD 1500 leden. Toch was ook voor Trots geen permanente plek in het democratische spectrum weggelegd. Verdonk had weliswaar flink wat aanhang, maar wachtte te lang tot ze aan verkiezingen meedeed. Haar aanhang had toen zijn interesse al verloren.

2. Begin niet pas vlak voor de verkiezingen - dat is te laat
Hij kon het niet weten, maar toen Hero Brinkman in 2012 de PVV verliet en de Onafhankelijke Burger Partij oprichtte, was het een maand voor de val van het kabinet. De verkiezingen waren dermate dichtbij, dat het met zijn OBP niets meer kon worden.

In een soort wanhoopsdaad besloten Brinkman en Rita Verdonk - de laatste had het eigenlijk wel gehad met het kwakkelende Trots - te fuseren. De samengevoegde partij kreeg weer een nieuwe naam: Democratisch Politiek Keerpunt, met aan het hoofd Brinkman. De tijdsdruk was hoog. Bestaande Trots-raadsleden moesten razendsnel instemmen met een nieuw partijprogramma en deden dat op zijn best halfhartig. De kiezer zag het al helemaal niet: 0 zetels.

3. Begin geen partij als je geen leiderstype bent
Er is van alles nodig om een politieke partij te leiden. Maar drie dingen zijn echt onontbeerlijk: dat de leider weet waar hij/zij het over heeft, met mensen om kan gaan en het politieke vak beheerst. Ontbreekt een van deze, dan komt er al snel gemor. Zo hadden de regionale afdelingen van Trots de grootste moeite om leider Rita Verdonk te pakken te krijgen. 'Ze was onbereikbaar bij elke keuze die ze moest maken', zegt een voormalig Trots-medewerker in het boek. 'Dan zei ze: dat moeten ze maar lokaal oplossen.'

Over Geert Wilders en ook Hero Brinkman daarentegen wordt gezegd dat ze bijzonder sympathiek zijn. Wilders zou aan verjaardagen denken en altijd contact opnemen als een familielid van iemand in het ziekenhuis ligt. Als minder fijne kant van Wilders wordt door voormalig fractieleden en medewerkers zijn onvoorspelbaarheid genoemd. "Een goede leider is voorspelbaar", schrijven Aalberts en Keijser.

4. Leg je kandidaten niet het partijprogramma op
Hero Brinkman schrijft op Facebook dat het programma van de partij die hij volgende week presenteert, tot stand is gekomen in een reeks van rondetafelgesprekken. Dat is goed. Belangrijk is ook dat je partijprogramma anders is dan dat van andere partijen - dat het echt wat toevoegt. Het succes van de Partij voor de Dieren is bijvoorbeeld daaraan te danken.

En een programma moet meer zijn dan een lijst punten - er moet ook visie achter schuilgaan. Dat ontbrak bijvoorbeeld nogal eens bij de LPF, gebaseerd op de ideeën van de overleden Pim Fortuyn. Was Pim nu voor of tegen de JSF, en waarom? En wat was zijn visie op dierenwelzijn? Verschillende Kamerleden gaven er zo hun eigen invulling aan.

5. Wees helder over de financiën
Het is voor beginnende partijen lastig om aan financiën te komen. Aan het krijgen van subsidie zitten dermate strenge voorwaarden, dat het vaak zonder moet. De nieuwe partij VNL van Van Klaveren en Bontes zoekt daarom naar sponsors in de VS. Ook Wilders heeft dat gedaan. Rita Verdonk kreeg aanvankelijk financiële steun van ondernemers. Hero Brinkman mikt, waarschijnlijk niet toevallig, op dezelfde doelgroep. Een valkuil wordt het als diezelfde ondernemers ook op de kandidatenlijst staan - al snel zal men denken dat ze hun plaats hebben gekocht.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden