Nieuwe moskee als 'boodschap van vrede'

moslims | In 1993 verwoestten Bosnische Serviërs de moskee van Banja Luka uit 1579. Nu kan er tijdens de ramadan weer worden gebeden.

Twee jongemannen trekken hun schoenen aan. Zojuist is het avondgebed in de Ferhadija-moskee in de Bosnische stad Banja Luka afgelopen. In de rekjes om hen heen staan nog 52 paar schoenen - het is relatief druk vanavond, nu het ramadan is. En het is de eerste vastenmaand in 23 jaar waarbij hier weer gebeden kan worden.

In mei 1993 maakten de Bosnische Serviërs de moskee uit 1579, een van de mooiste en belangrijkste op de Balkan, met de grond gelijk. Net als de andere moskeeën in deze overwegend Servische stad. Tijdens de Bosnische oorlog werden moslims uit Banja Luka verdreven. Er leven naar schatting zo'n 8000 moslims in de stad. Dat waren er 30.000 in 1992.

Op basis van oude Ottomaanse tekeningen en met zoveel mogelijk originele stenen - opgedoken in de plaatselijke rivier en opgegraven van de vuilstort - is de Ferhadija nu herbouwd. Vorige maand werd hij onder zware politiebewaking heropend.

Bang voor de bergen

"Natuurlijk is dit belangrijk voor mij. Eindelijk hebben we weer een volledig functionerende moskee", zegt Alen Semanic (22), als hij zijn schoenen aan heeft. "Tot nu toe bad ik in het islamitisch centrum, of niet." Onveilig voelt de student elektrotechniek zich niet. Voor het hek houdt een agent een oogje in het zeil, maar van spanning is niets te merken. Semanic heeft zelfs zijn Servisch-orthodoxe vrienden al de moskee laten zien. "Ik ga alleen politieke of historische discussies uit de weg. Dat is het beste voor iedereen."

"Als je geen problemen zoekt, vind je ze ook niet", vult Semanic' vriend Tarik Ibranovic (22) aan. "In de stad wonen overwegend beschaafde mensen. Maar ik ben weleens bang voor degenen daar", zegt hij, terwijl hij naar de bergen wijst. "Ik hoop dat ze daar blijven en niet met z'n allen naar de stad komen."

Vernielingen

Beschaafd ging het er allerminst aan toe in 2001, toen de eerste steen voor de herbouw van Ferhadija gelegd werd. Zo'n duizend Servische nationalisten richtten vernielingen aan, staken tapijten in brand en plaatsten een Servische vlag op het nabijgelegen islamitisch centrum. Eén moslim kwam daarbij om het leven, meer dan dertig raakten gewond. De VN-vertegenwoordiger in Bosnië en enkele ambassadeurs moesten door de politie ontzet worden, net als 250 andere aanwezigen.

Sindsdien zijn de spanningen aanmerkelijk afgenomen. De regering van Republika Srpska, het semi-autonome Servische deel van Bosnië-Herzegovina, betaalde zelfs mee aan de herbouw. President Milorad Dodik sprak bij de opening van "boodschappen van vrede". En dat terwijl hij bekendstaat als een nationalistische hardliner. Is dit daadwerkelijk een stap in het proces van verzoening? "Mwah. Bijdragen aan de herbouw van een moskee is de makkelijkste manier om mooi weer te spelen. Dat doen partijen hier wel vaker", zegt Vlade Simovic, docent politicologie aan de Universiteit van Banja Luka.

Intussen zet president Dodik zich af tegen de centrale regering in Sarajevo. Te pas en te onpas dreigt hij met de afscheiding van Republika Srpska. Zelfs grote broer Servië roept hem tot de orde. Daar is de regering bang om door Dodiks ramkoers opnieuw een internationale paria te worden.

Dat weet Dodik ook wel. Waarom gaat hij er dan toch mee door? "Het is een beproefd recept van politici hier om de aandacht af te leiden van een gebrek aan ideeën over de aanpak van echte problemen. Armoede, werkloosheid, gebrek aan economische activiteit. Politici vergroten liever tegenstellingen uit. Helaas is het grootste deel van de bevolking, vooral buiten Banja Luka, niet hoog genoeg opgeleid om daardoorheen te prikken."

'laten zij al onze kerken herbouwen'

"Natuurlijk is het goed dat de moskee herbouwd is. Ze had nooit opgeblazen moeten worden", zegt de Bosnisch-Servische Natasa Blagojevic (48).

Ze woonde al voor de oorlog vlak achter de Ferhadija. "Ik schrok destijds wakker van de klap, midden in de nacht. Als het maar niet de moskee is, dacht ik meteen."

Toen ze uit haar gesprongen raam keek, zag ze de puinhopen. "Ik heb 23 jaar op dat gapende gat uitgekeken. Laten wij alle moskeeën herbouwen, en laten zij al onze kerken herbouwen."

Ze kent ze, de Serviërs die vinden dat het niet moet, een moskee midden in een orthodoxe stad. Ze schudt haar hoofd, aan een kop thee op het terras naast haar juwelenwinkel.

"Meer dan twintig jaar na de oorlog zijn we nog geen meter opgeschoten. Economisch is het een puinhoop. Sterftecijfers zijn hoog. Zodra jongeren enigszins kunnen nadenken, denken ze nog maar aan één ding: zo snel mogelijk wegwezen. Welk normaal mens stoort zich dan nog aan de herbouw van een moskee?"

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden