Nieuwe mode: bewierook de toppers

Ook het onderwijs moet er aan geloven. Geld gaat alleen nog naar de excellente leerlingen. Minister Van Bijsterveldt zwicht voor elitarisme.

Minister Marja van Bijsterveldt heeft haar veelomvattende actieplannen voor het onderwijs gepresenteerd. Centraal staan beter presteren, ambities en een resultaatgerichte cultuur. 'Terug naar de top' is haar motto. Een mooi motto, waar niemand tegen kan zijn. Maar de weg naar de top is soms geplaveid met plannen die de toets der kritiek niet kunnen doorstaan. Vast staat in ieder geval dat de zorgleerling bij deze minister uit de mode is en wordt ingeruild voor de excellente leerling. Deze nieuwe mode is in ieder geval een stuk goedkoper: op zorgleerlingen wordt 300 miljoen euro bezuinigd, in de excellente leerlingen wordt 30 miljoen geïnvesteerd.

Vooropgesteld, iedere leerling moet op school de aandacht krijgen die hij of zij verdient. Dat betekent dat de bollebozen worden uitgedaagd en waar nodig extra worden begeleid. Maar we moeten wel blijven opletten. Zo zijn veel ouders er van overtuigd dat hun kind hoogbegaafd is of toch op zijn minst excellent presteert.

Iedereen die in het onderwijs werkt, weet dat er beslist leerlingen rondlopen voor wie deze vlag opgaat. Maar zoals altijd bij dit soort kwesties gaat het om vele geroepenen en weinig uitverkorenen. De meeste mensen presteren met de juiste sturing heel behoorlijk, maar briljante geesten zijn helaas een stuk zeldzamer. Ook onder basisschoolleerlingen en middelbare scholieren.

Eerst is er dus misschien meer onderzoek naar de meetbaarheid van excellentie gewenst, en intussen moet iedereen het onderwijs krijgen dat het beste bij hem of haar past. Maatwerk voor de toppers alleen is een slecht plan, als je de ambitie hebt de Cito-scores op te schroeven en hogerop te komen in de internationale Pisa-ranking van landen met het beste onderwijs.

In dit neoliberale tijdperk is het echter helemaal in de mode om toppers te bewieroken: als we de 'high potentials' als voorbeeld stellen, dan krijgt het gewone volk rolmodellen in wier geest ze doorstoten naar de top. Dit kabinet gelooft er heilig in en het onderwijs moet er op alle fronten aan geloven: Via maatwerk voor toppers en via prestatiebeloning voor de beste leraren. Deze coalitie spendeert daarmee miljoenen aan beleidsinstrumenten waarvan is aangetoond dat ze nauwelijks werken.

Minister Van Bijsterveldt lijkt bovendien niet op ieder punt in de beleidsbrief zeker van haar zaak. Ze onderscheidt in haar inleiding hoogbegaafde en excellente leerlingen, om die twee aparte categorieën in de rest van de brief weer op één hoop te gooien. Daarbij zoekt de minister vaak haar toevlucht tot kretologie. Zo staat in de brief over het voortgezet onderwijs te lezen dat hoogbegaafden en excellente studenten meer met elkaar moeten optrekken omdat ze door de rest van de leerlingen niet goed begrepen worden.

Niet goed begrepen worden - moeten we daar apart beleid op maken? Onzin. Leerlingen moeten in de klas juist leren omgaan met verschillen. Het onderwijs moet voor álle leerlingen uitdagend zijn. Tegelijkertijd leren kinderen in de klas ook met elkaar om te gaan. Politiek Den Haag wil nog weleens vergeten dat een school meer is dan een plek waar men leert rekenen of schrijven.

De minister doet er goed aan haar geld anders te investeren, namelijk in het verkleinen van de klassen. Dat is de stap bij uitstek om iedere leerling optimale aandacht te geven. Uit haar overdadige accentuering van de hoogbegaafde leerling spreekt een soort elitarisme dat me niet aanstaat. Kort samengevat zegt de minister dat de excellente leerling met een fluwelen handschoen moet worden aangepakt en niet thuishoort tussen het falderappes. Voor alle duidelijkheid: dit is dezelfde minister die vindt dat zorgleerlingen het maar op een reguliere school moeten redden zonder extra begeleiding.

Het te veel apart zetten van de zogenaamde toppertjes werkt nog een ander probleem in de hand. In dit dagblad zijn inmiddels verschillende stukken gepubliceerd over de nieuwe maatschappelijke tweedeling op opleidingsniveau. Opleiding splijt de samenleving, berichtte de krant naar aanleiding van een alarmerend rapport van de de Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling. 'Niet geld of geloof bepaalt je sociale leven, maar opleiding', schreven bestuurskundigen Anchrit Wille en Mark Bovens onlangs op de opiniepagina.

Als we scholieren al vroeg wegtrekken uit het reguliere onderwijs om ze vooral samen te scholen met 'hun soort mensen', wordt de kloof tussen de twee groepen breder, scherper en dieper. Nu is nog de kans aanwezig dat een hartchirurg van morgen pleintjesvoetbal speelt met de verkoopmedewerker van een willekeurig warenhuis. Het lijkt me voor de maatschappelijke samenhang van groot belang dat we dat zo houden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden