Nieuwe minister Madeleine Albright geeft uitbreiding bondgenootschap prioriteit

WASHINGTON - Het is een onwaarschijnlijke idylle in de Amerikaanse hoofdstad Washington: de nieuwe minister van buitenlandse zaken Madeleine Albright tijdens de hoorzittingen over de goedkeuring van haar benoeming op schoot bij de aarts-conservatieve senator Jesse Helms, de voorzitter van de buitenlandcommissie.

Albright, de eerste vrouwelijke minister van buitenlandse zaken van de Verenigde Staten is, anders dan haar voorganger Warren Christopher, een doordouwer op het gebied van de buitenlandse politiek. De advocaat Christopher was een man die het liefst achter de schermen zaken deed. In een bedaard tempo. Hij had geen uitgesproken ideeën, maar beschouwde zijn taak meer als die van een brandweerman. Van de uitgesproken en vaak ondiplomatieke Albright valt meer vuurwerk te verwachten.

Bovenaan de agenda van president Clintons tweede ambtsperiode staat de uitbreiding van de Navo. Een nieuw Europees veiligheidssysteem dat zich uitstrekt van Rusland tot aan de Atlantische Oceaan. Zo'n alliantie van democratieën in Europa omvat een uitbreiding van de Navo, een formeel samenwerkingsverband van de Navo met Rusland, en het verder terugdringen van de kernmacht die nog het uitvloeisel is van het tijdperk van de koude oorlog. Het is een ambitieus plan van een ambitieuze vrouw die zich zeer sterk betrokken voelt bij het wereldgebeuren.

Obstakel

Het grote obstakel is natuurlijk Rusland, dat zich tegen de uitbreiding van de Navo verzet. Maar die uitbreiding zal doorgaan, of de Russen het leuk vinden of niet, zegt een hoge functionaris van het departement van buitenlandse zaken. Dat voldongen feit schijnt volgens de Ruslandkenners in de Amerikaanse hoofdstad in Moskou door te dringen, al is het mede door de onzekerheid over de gezondheid en de politieke positie van president Boris Jeltsin, nog veel te vroeg om daarover harde uitspraken te doen.

Maar als de Russen voet bij stuk houden, kan er een conflict ontstaan binnen het veiligheidsconcept van de Navo. Want een van de poten van dat concept is een voortzetting van nucleaire ontwapening. Mocht het zover komen dat Amerika zou moeten kiezen tussen uitbreiding van de Navo en Russische medewerking aan nucleaire wapenbeheersing dan zullen Clinton en Albright volgens de functionaris waarschijnlijk de Navo prioriteit geven.

Ook het Verre Oosten staat hoog op de agenda van minister Albright, met name de relatie met China die door Christopher verwaarloosd is. Christopher is gedurende de vier jaar dat hij op het State Department de scepter zwaaide slechts twee keer in Peking geweest.

Albright zal al heel spoedig naar Korea en Japan afreizen om de China-politiek te coördineren. Haar uitgangspunt is dat Amerika, ondanks de ernstige tegenstellingen tussen China en de Verenigde Staten die waarschijnlijk eerder zullen toe- dan afnemen, tot een vorm van samenwerking moet komen. Maar anders dan bij de samenwerking met Europa heeft Albright geen duidelijk idee hoe dat plaatje moet worden ingevuld.

De conflictstof ligt voor het oprapen: de status van Taiwan, de mensenrechten, het belang van de grote olievoorraden in de Chinese Zee, de agressieve Chinese wapenexport en de onwil van Peking om zich aan de internationale spelregels voor het copyright te houden.

China ontwikkelt zich in een razend tempo tot een economische supermacht. Zo'n ontwikkeling kan heel wel gepaard gaan met een agressieve buitenlandse politiek. Die kan dan uitmonden in een poging de hegemonie in Zuidoost-Azië en het gebied van de Stille Oceaan te verwerven. Zo'n voornemen kan heel gemakkelijk tot een botsing leiden met de VS.

Explosief

Het is een draaiboek waarover men zich in Washington grote zorgen maakt, maar waarover weinig in het openbaar wordt gesproken, juist omdat het potentieel zo explosief is, en omdat noch Albright noch anderen pasklare antwoorden hebben.

Pas op de derde plaats van het lijstje met internationale prioriteiten komen de regionale conflicten die voor Christopher de hoofdmoot waren: het Midden-Oosten, Bosnië, Noord-Ierland en niet te vergeten Noord-Korea. Noord-Korea kan trouwens een kapstok zijn voor nauwere Chinees-Amerikaanse samenwerking. Albright wil zich van Chinese steun verzekeren bij haar poging om Noord-Korea verder in te dammen en het regime ertoe te bewegen zijn nucleaire potentieel op te geven.

Het Midden-Oosten zal minder aandacht krijgen van Albright dan van haar voorganger, die maar liefst 24 keer Damascus bezocht. Veel buitenlandexperts in Washington, zowel in het Congres als daarbuiten, zijn van mening dat de vrede tussen Israël en de Arabieren in de eerste ambtsperiode van Clinton meer aandacht heeft gekregen dan het Amerikaanse nationale belang verlangt.

Het betekent echter niet dat Albright het Midden-Oosten zal verwaarlozen. Dennis Ross, die de Amerikaanse rol rond het Hebron-akkoord coördineerde, blijft aan als de Amerikaanse Midden-Oostenonderhandelaar. Maar ondanks het akkoord realiseert Albright zich zeer wel dat het met de huidige Israëlische regering moeilijk zaken te doen is. Dat is nog een extra reden om zich minder intensief met het vredesproces in het Midden-Oosten bezig te houden.

De conservatieve Republikeinen onder leiding van senator Helms hebben vooralsnog besloten aardig te zijn voor Albright. Het betekent niet dat zij ook daadwerkelijk met haar ambitieuze plannen zullen meegaan en de gelden daarvoor ter beschikking zullen stellen.

Albright heeft er tijdens de hoorzittingen van de Senaatscommissie op aangedrongen dat Amerika zijn schuld aan de VN betaalt. Amerika moet zijn ontwikkelingshulp niet verder inkrimpen en ook niet doorgaan met het mes zetten in het ambtelijke en diplomatieke apparaat van het departement van buitenlandse zaken. Maar op die verzoeken heeft zij van Helms en de zijnen nog geen antwoord gekregen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden