Nieuwe Matthäus is muzikaal een van de beste ooit

PETER VAN DER LINT

KLASSIEK

René Jacobs

Bach Matthäus-Passion (Harmonia Mundi)

*****

Een nieuwe Matthäus-Passion terwijl we nog niet eens in de adventstijd zitten - opvallend. Maar misschien dat wij alleen in Nederland zo hangen aan de 'juiste' periode. Harmonia Mundi bracht de opname van René Jacobs in ieder geval een paar weken geleden internationaal uit. En het is een Matthäus die alweer anders is dan alle andere. Het lijkt wel of niemand tegenwoordig meer een opname wil uitbrengen zonder dat daarin een gimmick, een twist verwerkt zit. In een volledig verzadigde markt kan zo'n bijzonderheid natuurlijk een goede verkooptruc zijn. Maar in het geval van Jacobs moeten we meestal verder kijken dan dergelijke prozaïsche redenen, en dat geldt in hoge mate voor deze bijzondere en unieke Matthäus-Passion.

Om die bijzonderheid maar meteen te verklappen: de befaamde dubbelkorigheid is bij Jacobs niet gelijkwaardig stereofonisch - koor I links en koor II rechts - maar gebaseerd op afstand. Koor II en het bijbehorende instrumentale ensemble klinken bij hem veel verder weg dan Koor I. Jacobs kwam tot deze interpretatie na lezing van de studie van Konrad Küster. Die betoogt dat de koster van de Thomaskerk in Leizpig bij de eerste uitvoering van het werk noteerde: 'mit beyden Orgeln'. Dat kan maar één ding betekenen - tijdens de eerste uitvoering op Goede Vrijdag in 1736 stond het ene koor op het orgelbalkon boven de westingang van de kerk, en het tweede koor in het veel kleinere zwaluwnest aan de oostzijde. De afstand tussen beide orgels was maar liefst 28 meter. In 1740 werd het zwaluwnest van de Thomaskerk afgebroken en prompt veranderde Bach voor latere uitvoeringen het tweede orgel in een klavecimbel. Sluitende bewijsvoering?

Jacobs vond meer aanwijzingen die zijn stelling onderbouwen. De grote afstand tussen beide koren dient ook een ander, theatraler doel. Volgens Jacobs zingen solisten en koorzangers in koor II steeds over de machteloosheid om in te grijpen in de gebeurtenissen waarover in koor I gezongen wordt. Ze staan er letterlijk te ver van af, kunnen niets doen. Het klinkt allemaal heel aannemelijk, maar uiteindelijk staat of valt elke nieuwe opname met de muzikale kwaliteit ervan.

Ook wat dat betreft levert de Vlaamse dirigent weer topwerk af. Even los van alle nieuwe inzichten is deze Matthäus muzikaal gezien één van de allerbeste ooit verschenen. De puls in de muziek is steeds optimaal getroffen, en eindelijk is er weer eens iemand die van de fermates in de koralen echte rustpunten, overdenkingen maakt. Schitterende solisten als Bernarda Fink, Sunhae Im, Topi Lehtipuu en Konstantin Wolff leveren vakwerk en Werner Güra en Johannes Weisser zijn uitstekend als Evangelist en Christus. De Akademie für Alte Musik en het RIAS Kammerchor kunnen lezen en schrijven met Jacobs en dat hoor je. Luisterend naar deze ook technisch fantastische opname zou je bijna willen geloven dat je er zit, daar in de Thomaskerk. Al hing het er voor de luisterervaring dus wel erg van af waar je zat - ergens bij de westingang, zoals bij deze opname.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden