Nieuwe leider Spaanse socialisten wil met communisten links blok vormen

MADRID - Bij gebrek aan een Tony Blair hebben de Spaanse socialisten gekozen voor een Jospin-variant. Joaquin Almunia (49), een jonge veteraan met een lange staat van dienst in de partij en een onbevlekt verleden als het gaat om de corruptieschandalen, heeft Felipe Gonzalez opgevolgd als secretaris-generaal van de Partido Socialista Obrero Español (PSOE).

HENK BOOM

Almunia maakte gisteren gelijk duidelijk waar de prioriteiten liggen: een verenigd links front met de communisten - net als in Frankrijk - teneinde de centrumrechtse regering van Aznar tijdens de volgende verkiezingen naar huis te kunnen sturen.

Dat Almunia de vrijdag plotseling opgestapte Gonzalez als partijleider zou opvolgen, lag voor de hand. Als woordvoerder van de parlementsfractie, als ex-minister van arbeid, als voormalig econoom en als dialoogtalent was hij de keus die met de minste risico's binnen 48 uur kon worden gemaakt. Toch ging het niet echt makkelijk. Het verzet van de 'guerristas', de fundamentalistische volgelingen van de eveneens opgestapte vice-secretaris-generaal Alfonso Guerra, duurde gisteren tot vroeg in de ochtend. Uiteindelijk werd Almunia met 73 procent van de stemmen gekozen. Ruim 24 procent stemde blanco. Tegenstemmen kan niet volgens de partijstatuten.

Na de verrassing van vrijdag stond het 34ste partijcongres meer in het teken van nieuwe gezichten dan van nieuwe ideeën. Een dreigend schisma tussen 'guerristas' en partijbaronnen die in het partijbestuur de bevestiging zoeken van hun politieke macht in de regio die ze vertegenwoordigen, werd beslecht door het plotse opstappen van Gonzalez. De partijbaronnen wonnen. Geen van hen hoefde het veld te ruimen voor een Tony Blair die onvindbaar bleef.

Om het politieke gewicht van de baronnen in kwantitatief opzicht te kunnen compenseren, kon Gonzalez' nadrukkelijke wens niet worden ingewilligd. De ex-partijleider wilde af van het logge bestuur door het aantal leden van 36 naar 23 terug te brengen. Het werden er 33. Het aantal vrouwen kwam met veertien uit op de gewenste 40 procent.

De nieuwe secretaris-generaal behoort al jaren tot het kamp van de 'renovadores' (vernieuwers) à la Gonzalez. Eurosceptische gedachten zijn Almunia vreemd of het zou moeten zijn dat hij de euro niet als oplossing ziet voor alle problemen, zoals hij gisteren benadrukte op een persconferentie. Van vergelijkingen wil hij niet horen. “Ik krijg het druk genoeg om elke herinnering aan Gonzalez te vergeten.” En wat zijn Franse collega Jospin betreft: “Mijn naam is Almunia en dat is een Spaanse naam met een Arabische oorsprong”.

Wat de rol van Gonzalez in de naaste toekomst zal zijn, is ongewis. Volgens Almunia moet nog worden besloten wie straks de nieuwe fractiewoordvoerder in het parlement zal zijn en wie lijsttrekker bij de volgende verkiezingen. De kansen van Gonzalez lijken gering. Daarvoor heeft hij te duidelijk de wens te kennen gegeven dat anderen de fakkel overnemen. Veel werd er gisteren nog nagepraat over de afscheidsrede van Gonzalez, unaniem geloofd als een briljante toespraak, meer een evaluatie van twintig jaar democratie dan van één jaar oppositie.

Eén alinea in die toespraak zal wellicht nader moeten worden geanalyseerd. Met een duidelijke verwijzing naar de GAL-operaties in de jaren '83-'87 (door de staat gefinancierde doodseskaders die tegen het ETA-terrorisme streden) loofde Gonzalez degenen die toen 'streden voor het vaderland'. “Er zal een dag komen dat hun werk wordt erkend en dat het met applaus door dit volk zal worden begroet”.

Wat wilde Gonzalez daarmee zeggen? Dat hij wel degelijk op de hoogte was van de toenmalige GAL-operaties (iets wat hij tot dusver altijd heeft ontkend)? Dat het hooggerechtshof een dwaling begaat door ex-minister Barrionuevo, die zich binnenkort moet verantwoorden voor de GAL-affaire, te veroordelen tot celstraf? Zeker is dat de top van de PSOE al lange tijd rekening houdt met een veroordeling van Barrionuevo. Zeker is ook dat Gonzalez destijds als premier de politieke verantwoordelijkheid droeg en dat een veroordeling zijn imago zal schaden. Ook dat kan een goede reden zijn geweest om nu als partijleider op te stappen.

Justitie moet zich nog buigen over dat verleden. Almunia kijkt vooruit want, zo zei hij gisteren, “vandaag is de toekomst begonnen”. Die etappe werd ingezet met een handreiking naar Julio Anguita, de leider van de linkse coalitie Izquierda Unida en al jarenlang de laatste dogmaticus van de Europese communisten.

Duidelijk refereerde Almunia gisteren aan de nieuwe wind die in Galicië waait dankzij het electorale verbond tussen landelijke en regionale linkse partijen teneinde de nu regerende Partido Popular bij de binnenkort te houden regionale verkiezingen uit het zadel te kunnen wippen. Dat moet in de optiek van de socialisten hét voorbeeld zijn voor de toekomst al was het alleen maar, zoals werd opgemerkt, om te voorkomen dat Spanje het laatste vluchtoord voor rechts in Europa wordt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden