Nieuwe leestoetsen op de basisschool

Veel leerlingen krijgen dit schooljaar, dat vandaag in Noord-Nederland start, te maken met nieuwe toetsen om te meten hoe goed ze kunnen lezen. Een leesdeskundige waarschuwt scholen: begin er nog niet aan.

Wie kinderen heeft op de basisschool kent de term: het avi-niveau. Daarmee wordt aangegeven hoe goed en vlot een kind woorden kan lezen. Ook leesboekjes vermelden het avi-niveau, zodat leerkracht en ouders een boekje kunnen uitzoeken dat bij het kind past. Dit toetssysteem gaat dit jaar op de schop.

„Nieuwe inzichten maken dat het oude avi-systeem, waarmee al sinds 1974 wordt gewerkt, aan vervanging toe was”, zegt Marleen van der Lubbe, manager toetsen basisonderwijs bij toetsontwikkelaar Cito uit Arnhem. Cito maakte de nieuwe toetsen. „Voor ouders, scholen, maar ook voor bijvoorbeeld bibliotheken en boekwinkels zal dit een grote omschakeling zijn, een soort revolutie. Een verbetering, dat zeker.”

Maar niet iedereen is daarvan overtuigd. Leesdeskundige Kees Vernooy, net benoemd als lector aan de Hogeschool Edith Stein in Hengelo, waarschuwt basisscholen: het is beter nog even te wachten met de aanschaf van de nieuwe avi-methode. Er zitten nogal eens knelpunten in toetsen die pas later naar voren komen, stelt hij. „In Nederland is men vaak te haastig met het invoeren van nieuwe testen. Daar spelen ook andere elementen een rol bij: Cito is een commerciële organisatie en heeft baat bij snelle invoer.” De nieuwe methode heeft zich nog niet genoeg bewezen, vindt hij.

De verschillen tussen de oude en nieuwe toetsen zijn inderdaad groot, maakt Van der Lubbe duidelijk, al blijft de naam avi – die staat voor ’analyse van individualiseringsvormen’ – bestaan. Een juf of meester toetst de leerling volgens het oude systeem individueel. De leerling leest een tekst voor, de leerkracht meet, vaak met een stopwatch in de hand, hoe snel en foutloos het gaat. Daarop wordt het avi-niveau – tussen de 1 en de 9 – vastgelegd.

In het nieuwe systeem krijgt de hele groep tegelijk een schriftelijke toets. Daarin moeten bijvoorbeeld de juiste woorden in een tekst worden aangestreept (zie kader).

Cito ontwikkelde al eerder de toetsen Leestechniek & Leestempo, die op veel scholen al gebruikt worden. Met de resultaten van deze toetsen wordt in het vervolg ook het avi-niveau vastgesteld. Avi kent dan liefst 12 niveaus, vertelt Van der Lubbe, want het meten gaat zo op een zorgvuldiger en preciezere wijze dan in het verleden. Individueel toetsen bij alle leerlingen is niet meer nodig.

„Als een leerkracht twijfels heeft over hoe het lezen zich ontwikkelt, dan kan hij alsnog met nieuwe Avi-toetskaarten individueel gaan toetsen.” Deze toetsen worden alleen afgenomen bij een beperkte groep leerlingen. Zo kan de leerkracht tijd geven aan die leerlingen die het nodig hebben, denkt zij. De teksten van die avi-toetsen worden ook vernieuwd. „Die teksten waren echt verouderd. Er is bijvoorbeeld een tekst over astronaut Wubbo Ockels. Er zijn veel kinderen die niet meer weten wie dat is.”

De leesvooruitgang van een kind kan met de nieuwe methode in een grafiek worden vastgelegd en afgezet tegen prestaties van een gemiddelde leeftijdsgenoot. Van der Lubbe: „Net als de groeicurve op het consultatiebureau, maar dan gaat het niet over lengte, maar over leesprestatie. Ouders kunnen dan in een oogopslag zien hoe het gaat met lezen.”

Het blijft wel mogelijk om alle leerlingen individueel te toetsen met de nieuwe toetskaarten, erkent Van der Lubbe. „Scholen die hardop willen blijven lezen met alle leerlingen, kunnen dat doen. Maar wij vinden het niet nodig.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden