De Week in Voedsel

Nieuwe landbouwcommissaris, nieuwe kansen?

Beeld anp

Deze week bezocht de kersverse Eurocommissaris van Landbouw, de Ier Phil Hogan, Nederland. Hij sprak onder andere met staatssecretaris Dijksma over Europese Landbouwbeleid. Het landbouwbeleid ligt regelmatig zwaar onder vuur. Het zou vervuilend zijn, de 'bioindustrie' bevoordelen boven alternatieve vormen van landbouw, ongezond voedsel produceren en boeren verstrikken in regelgeving. Een nieuw landbouwbeleid en een nieuwe Eurocommissaris: nieuwe ronde, nieuwe kansen?

Het Europese landbouwbeleid is ooit opgericht met een heel duidelijk doel: genoeg voedsel voor iedereen. Met productiesubsidies, schaalvergroting en mechanisatie heeft het voedsel in Europa heel goedkoop gemaakt. Met groot succes: honger is (in Europa) iets van het verleden. Onze welvaart is gebouwd op goedkoop eten. Voedselzekerheid, genoeg voedsel voor iedereen, blijft essentieel voor de maatschappij.

Helaas is de geschiedenis van het Europees landbouwbeleid niet alleen een succesverhaal. Al in de jaren '60 en '70 kwam het besef dat industriële landbouw de natuur en leefomgeving kapot maakt. Het systeem is ingericht op zoveel mogelijk productie en concurrentie vindt plaats op prijs. Dit leidt tot overproductie, milieuvervuiling, en uitputting van grondstoffen. Het industriële landbouwsysteem wordt 'efficiënt' genoemd, maar het drijft op een zee van fossiele grondstoffen. Daarnaast werkt het landbouwbeleid marktverstorend: omdat wij in Europa genoeg te eten hebben, hebben ze elders te weinig.

Vergroening
Er is sinds de jaren '60 en '70 veel veranderd. De overproductie is aangepakt, en ook qua duurzaamheid zijn stappen gezet. Voorafgaand aan de hervormingsronde van 2013 werden grote ambities uitgesproken om het beleid te vergroenen, versoepelen en verjongen. Onder aanvoering van Hogan's voorganger, de Roemeen Dacian Ciolos, werden burgers en het maatschappelijk middenveld betrokken bij het schetsen van een eerlijk en 'groen' beleid. Helaas kunnen we nu stellen dat er van de voorgenomen 'vergroening' weinig terecht is gekomen. De vergroeningsmaatregelen dreigen stuk te lopen vanwege bureaucratie en een te groot palet aan keuzemogelijkheden, waarbij het bij sommige maatregelen het ernstig de vraag is of ingrepen wel enige biodiversiteitwinst realiseren. Het wordt boeren simpelweg te moeilijk gemaakt.

De kersverse Eurocommissaris krijgt aan het begin van zijn mandaat het voordeel van de twijfel, maar: onder Hogan ziet het er naar uit dat het niet beter gaat worden: vergroening is niet echt zijn ding. In Ierland is de landbouw sterk op export gericht en wars van overheidsbemoeienis.

Relevanter dan ooit
Dit terwijl de discussie over de toekomst van voedsel relevanter is dan ooit. De aandacht voor voedsel is toegenomen: het maatschappelijk middenveld, maar ook de consument is in toenemende mate betrokken bij wat er op ons bord ligt. Steeds meer mensen zijn oprecht geïnteresseerd in voedsel, willen gezond eten, en willen voedsel dat niet de natuur - en onze eigen leefomgeving - kapot maakt. Het is te makkelijk om deze trend weg te zetten als 'luxe voor de middenklasse'.

De 'kan biologisch de wereld voeden?'-discussie laaide deze week weer op door de publicatie van dit onderzoek waaruit blijkt dat qua opbrengst 'bio' en 'gangbaar' elkaar niet zoveel ontlopen. Het Europees Landbouwbeleid zit vast in het efficiencydenken. Ja, er moet veel voedsel geproduceerd worden, met alleen knuffelboerderijen komen we er niet. Vertrouwen in technologische vooruitgang is goed, maar we mogen ons er niet blind op staren. De vernieuwing en innovatie zit in progressieve bedrijven die het anders doen: hoe je het ook wil noemen: ecologische landbouw, agro-ecologie, biologisch dynamisch: bodemvruchtbaarheid en denken in kringlopen zou de basis moeten vormen elke toekomstvorm van landbouw. Het is ook niet of-of, maar en-en: grootschalig, industrieel, samen met kleinschalig, alternatief.

De maatschappij begint dit te snappen; ik betrap beleidsmakers er nog nauwelijks op. Mijn oproep aan meneer Hogan: luister goed naar de maatschappij. Betrek de burger, de consument, en de maatschappelijke organisaties bij Europa's voedselvoorziening. Wellicht kunnen we die mammoettanker gezamenlijk bijsturen: van een landbouwbeleid, naar een inclusief voedselbeleid.

Joris Lohman (@jorislohman) van Slow Food geeft met regelmaat een overzicht van wat er speelt in de wereld van voedsel en landbouw. Slow Food is een wereldwijde beweging van boeren, consumenten en food professionals met als doelstelling lekker, puur en eerlijk voedsel voor iedereen toegankelijk te maken.

Beeld Slow Food
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden