'Nieuwe koers Herfkens is een ramp'

Wat zou het advies zijn van een reisjournalist en een wetenschapper aan minister Herfkens van ontwikkelingssamenwerking, die voortaan alleen nog steun wil verlenen aan landen die hun regering keurig op orde hebben?

De vraag was vooral interessant omdat zij werd gesteld door een ambtenaar van Buitenlandse Zaken, toch een beetje de grote broer van Ontwikkelingssamenwerking. In die geledingen is lang niet iedereen enthousiast over de nieuwe koers van Herfkens en dan is een tegendraadse visie mooi meegenomen.

Die kwam er dan ook, want de reisjournalist, de Amerikaan Robert D. Kaplan, en de wetenschapper, de Britse antropoloog Paul Richards, bleken allebei een afkeer te hebben van hulpverlening die aan voorwaarden gebonden is. ,,Een ramp'', zeiden ze allebei. Kaplan: ,,Na de koude oorlog is te veel de nadruk gelegd op democratische ontwikkelingen in een land om voor hulp in aanmerking te komen. Je kunt veel beter projecten ondersteunen die in zo'n land een middenklasse opbouwen. Een middenklasse betekent voor een land alles: individuele vrijheden en ontwikkeling en democratische rechten.'' Richards: ,,Ik zou zeggen: ondersteun de jeugd, of dat nou leidt tot een middenklasse of niet.''

Het duo discussieerde gisteren in het ministerie van Buitenlandse Zaken naar aanleiding van het nieuwste boek van Kaplan, Het einde van Amerika. De doemdenker Kaplan schildert daarin een toekomst waarin Amerika langzaam maar zeker opgaat in de wereld. Een wereld waarin een elitaire bovenlaag mondiale contacten onderhoudt en zich niet bekommert om hun armlastige landgenoten. Een kille wereld, waarin de elite boodschappen doet in beschermde winkelcentra en de kinderen naar beschermde privé-scholen stuurt.

Kaplan heeft ook al eens een boek over Afrika geschreven en dat maakte de combinatie met Richards aantrekkelijk. Die woonde jarenlang in het door oorlog geteisterde Sierra Leone. Samen zouden zij een beeld kunnen schetsen van het huidige Afrika en - zoals de ambtenaar dus bevroedde - wellicht zouden zij kunnen aangeven wat de Westerse wereld kan doen om eindelijk vrede en voorspoed in het continent te bewerkstelligen.

Maar journalisten en wetenschappers wantrouwen elkaar doorgaans te veel om een succesvolle combine op poten te zetten. De journalist Kaplan beschuldigde Richards van 'wetenschappelijk gebabbel' en de wetenschapper Richards vroeg zich hardop af of een rondreizend journalist wel in staat is een juiste analyse van een land te maken.

Die journalist, schamperde hij, gaat hier en daar even van de snelweg af, praat met deze en gene en heeft vervolgens zijn conclusies klaar. Niets dan lof voor zijn boeken, hoor, maar bijvoorbeeld over Sierra Leone heeft Kaplan onzin verteld, vindt Richards.

Zo klopt er niets van dat het land zou ontbossen. En de jongeren die moordend en plunderend door Sierra Leone trekken, zijn helemaal geen chaoten die volstrekt willekeurig optreden. Het zijn juist goed georganiseerde bendes.

Kaplan had er een typisch Amerikaans antwoord op: ,,Als ik er zo naast zit, hoe kan ik dan zo gelijk hebben? Afrika-kenners hebben altijd het succes van Afrika gepredikt, terwijl journalisten de realiteit in het oog hielden en uiteindelijk gelijk kregen.''

Maar Kaplan knikte instemmend toen Richards de Afrikaanse samenlevingen doorlichtte en zijn betoog afrondde met een verkapt advies aan minister Herfkens. ,,Een land als Sierra Leone heeft wel degelijk een toekomst. Je moet alleen beseffen dat in veel Afrikaanse landen vijftig procent van de inwoners jonger is dan achttien jaar. In Namibië zelfs zeventig procent. Daar kun je dus niet met je gebruikelijke ideeën over democratisering terecht.

,,Je moet die mensen precies geven wat zij nodig hebben: opleiding en werk. Als een samenleving geheel agrarisch is, moet je daar je hulp op richten. En dan niet met panklaar voedsel, dat wordt alleen maar geroofd. Bij pootgoed is dat veel minder het geval. En luister nou eens wat beter naar de autochtonen en kom niet steeds aan met hoogwaardig, langzaam groeiend en kwetsbaar pootgoed.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden