Nieuwe 'halfbakken' regels voor sjoemelende autofabrikanten

De uitlaat van een dieselauto. Ruim de helft van de dieselauto’s die in ons land een milieucertificaat hebben gekregen, stoot meer uitlaatgassen uit dan de fabrikanten opgeven. Beeld ANP

Autofabrikanten die met 'sjoemelsoftware' de uitstoot van schadelijke stoffen verbloemen, kunnen in de toekomst boetes tot 30.000 euro per voertuig opgelegd krijgen. De EU-ministers voor de interne markt zijn in Brussel met deze en andere bevoegdheden akkoord gegaan. De Europese consumentenkoepel pleit voor scherpere regels en noemt de maatregelen 'halfbakken'.

De Europese Commissie krijgt de bevoegdheid zelf testen uit te voeren en zo nodig straffen uit te delen. Als er ongerechtigheden aan het licht komen is de Commissie bevoegd om direct actie te ondernemen, zo staat in de algemene richtlijnen waarover de Raad van de Europese Unie – de raad van EU-vakministers - het vandaag eens is geworden. 

Voor de definitieve regelgeving moet nog worden onderhandeld met het Europees Parlement. De verwachting is dat dat een stevig debat kan worden, omdat het Europarlement al heeft aangegeven strenge regelgeving voor te staan. De uiteindelijke wetgeving zal een compromis worden tussen de tekst van de EU-raad en die van het Europees Parlement.

De visie van de vakministers komt nadat in september 2015 bleek dat Volkswagen met software de uitstootcijfers van zijn dieselauto’s manipuleerde. Dankzij deze 'sjoemelsoftware' kwamen er tijdens laboratoriumtesten van de auto’s goede emissiecijfers voor de dag, maar in echte praktijktesten op de weg waren de auto’s veel vervuilender. Andere fabrikanten bleken er soortgelijke praktijken op na te houden. 

Ook achteraf ingrijpen

De Europese Commissie wil een einde aan dergelijke 'schokkende' fraudes en kwam januari vorig jaar met een vergaand voorstel, dat voor september 2015 nog volstrekt ondenkbaar was: strengere regels bij de toelating van auto's op de Europese markt, met meer mogelijkheden om ook achteraf in te grijpen.

De nationale keuringsorganisaties - in Nederland is dat de RDW - blijven hoofdverantwoordelijk voor de keuringen, maar de type-goedkeuring zal wel strenger worden. De EU-raad heeft uit de tekst gehaald dat het werk van de keuringsinstantie in het ene land elke vijf jaar wordt gecontroleerd door keuringsinstanties in twee andere EU-lidstaten, zoals eerder was voorgesteld. In plaats daarvan vindt de raad dat de keuringsinstanties niet extra gecontroleerd hoeven te worden, als ze officieel voldoen aan internationaal erkende standaarden.

De keuringsautoriteiten van de verschillende landen gaan verder informatie en bevindingen over de nieuwe auto’s die ter goedkeuring worden aangeboden, uitwisselen via een speciaal platform genaamd ‘Forum’. Ook zullen de ontwikkelingen op de markt voor bestaande auto’s beter gecontroleerd worden om afwijkingen in een eerder stadium te ontdekken, en mogen voertuigen in het vervolg ook ter plekke aan testen worden onderworpen.

Betere testprocedures

Verder wordt de kwaliteit van de testprocedures groter. In de visie van de EU-raad worden EU-landen in het vervolg verplicht om minimaal één op de 50.000 van de in dat land geregistreerde voertuigen te testen, om eerdere testresultaten dubbel te controleren. Verplicht onderdeel hiervan is een emissietest onder realistische omstandigheden, dus een test die ook echt op de weg wordt uitgevoerd.

Op dit punt wil het Europees Parlement (EP) veel verder gaan. Het parlement wil niet 0,002 procent van de in het voorgaande jaar geregistreerde voertuigen testen, want dat heeft als nadeel dat daar veel dezelfde autotypes tussen kunnen zitten. Het EP wil dat veel meer verschillende types getest worden - 20 procent van het aantal autotypes op de markt, om eventueel gesjoemel sneller te kunnen ontdekken. 

Betrouwbare controletesten zullen herhaling van het sjoemelschandaal voorkomen, verzekerde de Maltese economieminister Chris Cardona, die het overleg voorzat omdat Malta het roulerende EU-voorzitterschap heeft. 

Minister Henk Kamp van economische zaken zei dat versterking van het goedkeuringssysteem noodzakelijk is. Onder druk van landen met een grote auto-industrie is het voorstel afgezwakt. Volgens Kamp had het verder moeten reiken. "We vinden dat er geen tijd te verliezen is."

'Papieren tijger'

Alleen Europees toezicht kan een volgende 'dieselgate' voorkomen, zegt Europarlementariër Gerben-Jan Gerbrandy (D66). "Het moet afgelopen zijn met lidstaten die de andere kant opkijken en autofabrikanten beschermen."

De Europese consumentenkoepel BEUC roept het Europarlement op het voorstel aan te scherpen. Autofabrikanten mogen autotesten nog altijd medefinancieren. Een verplichting voor overheden om autofabrikanten te laten betalen voor controles van de automarkt, werd door de EU-raad uit de tekst gehaald. De raad wil dat regeringen zelf mogen kiezen wie ze dit toezicht laten betalen. 

Ook kan de Europese Commissie geen boetes opleggen als een lidstaat al een straf heeft uitgedeeld, hoe onbetekenend ook, constateert de BEUC. Overheden zouden zo hun eigen auto-industrie kunnen beschermen tegen hoge EU-boetes, waarschuwt de consumentenkoepel. Door de 'halfbakken maatregelen' bestaat het risico dat de hervorming van het toezicht uitloopt op een 'papieren tijger',  vreest de BEUC.

EU-industriecommissaris Elzbieta Bienkowska verwelkomde het akkoord, maar was ook kritisch. "Grotere ambitie is nog steeds nodig", aldus Bienkowska, over het gesjoemel met uitstootcijfers. "Dat zal nooit ophouden als we in Europa geen robuust systeem krijgen." 

Bienkowska pleitte ervoor dat de boeteregeling volledig in handen van de Europese Commissie komt. Als de 28 EU-landen afzonderlijk boetes mogen uitdelen, dreigen er volgens haar verschillen in strafmaat te ontstaan binnen de EU. 

Slappe regels

De problemen met de sjoemelsoftware konden onder meer ontstaan doordat Brussel de Europese auto-industrie jarenlang heeft laten begaan. De tot nu toe geldende regelgeving lijkt vooral te zijn opgesteld om het leven van de autofabrikanten zo aangenaam mogelijk te maken.

Zo worden de laboratoria die nieuwe auto's testen, geselecteerd en betaald door de autofabrikant zelf. Om opdrachtgevers binnen te slepen of vast te houden, werden die labs dus min of meer gedwongen positieve testresultaten te produceren, een onwenselijke ontwikkeling waar de Europese Commissie vanaf wil.

De commissie wil bovendien een einde maken aan het fenomeen dat één keuringsautoriteit in één land bepaalt dat een nieuw model de hele EU-markt op mag. Is zo'n certificaat eenmaal afgegeven, dan is dat niet meer terug te draaien. Brussel wil dat andere landen auto's aan een eigen onderzoek mogen onderwerpen, ook als ze al op de markt zijn.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden