Nieuwe defensie-unie zou Europa slagvaardiger maken

Bombardement bij Tripoli. Foto: ap Beeld
Bombardement bij Tripoli. Foto: ap

Schijn bedriegt. Ondanks de pogingen van Obama om de Amerikaanse rol in Odyssey Dawn te minimaliseren en ondanks het streven van Sarkozy om Frans leiderschap op te eisen, zijn het de Amerikanen die het commando voeren en verantwoordelijk zijn voor het leeuwendeel van de missies. Na veel gesteggel wordt de leiding nu aan de NAVO overgedragen, niet omdat alle bondgenoten hierachter staan, maar omdat een geschikt alternatief ontbreekt.

Waarom is een alternatief voor Amerikaans leiderschap niet voorhanden? De Europese zwakte is tweeledig. Militair gezien is het grootste pijnpunt de versnippering van middelen. In 2010 gaven de landen van de Europese Unie gezamenlijk 259 miljard dollar uit aan defensie, meer dan China, Rusland en Japan bij elkaar.

Omdat ieder Europees land zijn eigen middelen in stand houdt, ontbreekt het echter - zelfs bij de Europese grootmachten Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk - aan peperdure strategische middelen, zoals spionagesatellieten, kruisraketten en radarstoringsvliegtuigen, waarover de VS wel kunnen beschikken. Om het risico op burgerslachtoffers en verliezen aan eigen zijde te beperken, zijn deze middelen echter essentieel.

Het politieke probleem van Europa is de interne verdeeldheid. Bij buitenlands optreden speelt de binnenlandse politiek vaak een cruciale rol. Gezien de discussie over de missie in Afghanistan en de deelstaatverkiezingen in Baden-Württemberg kon bondskanselier Merkel de interventie in Libië niet steunen. Dit wil echter niet zeggen dat de Duitse regering principieel tegen militair ingrijpen is. Als dit het geval was geweest, had Duitsland in de VN Veiligheidsraad tegen resolutie 1973 kunnen stemmen. Het probleem is dat Merkel militair ingrijpen onmogelijk in eigen land kan verkopen.

Doordat er altijd wel een paar landen zijn die niet kunnen of willen deelnemen aan een operatie, is het moeilijk alle EU-lidstaten op één lijn te krijgen, ook al zijn ze in principe niet tegen militair optreden.

De oplossing voor het probleem bestaat uit het oprichten van een Europese defensie-unie van landen met dubbel EU-NAVO-lidmaatschap. De politieke besluitvorming daarvan zou in de Raad van Ministers moeten plaatsvinden op basis van constructieve onthouding in plaats van consensus. Indien een lidstaat een bepaalde operatie niet kan ondersteunen, kan deze staat zich onthouden van deelname, terwijl het voor overige landen mogelijk blijft gezamenlijk op te treden.

Verder moet er een collectief militair hoofdkwartier komen dat in staat is leiding te geven aan grootschalige operaties. Om duplicatie te voorkomen, moet dit hoofdkwartier vallen binnen de NAVO-commandostructuur en werken volgens NAVO-procedures. Het ligt dan ook voor de hand gebruik te maken van één van de drie joint force headquarters van de NAVO.

Tot slot moet er een gezamenlijke pool worden gecreëerd van strategische militaire capaciteiten, zoals spionagesatellieten, radarstorings- en tankvliegtuigen. In de toekomst kunnen wellicht ook andere middelen in deze pool worden ondergebracht: vliegkampschepen, grote transportvliegtuigen en onderzeeboten uitgerust met kruisraketten. Met een dergelijke flexibele besluitvorming en een robuuste militaire commandostructuur is Europa in staat zelfstandig militaire operaties uit te voeren.

Europa is niet gebaat bij een militaire superstaat, wel bij politiek flexibele, financieel efficiënte en militair effectieve oplossingen. Een Europese defensie-unie moet dan ook niet zijn bedoeld als tegenwicht voor de Amerikaanse hegemonie, maar als aanvulling op de bestaande opties voor militaire samenwerking. Amerika en de NAVO blijven centraal staan in het Europese defensiebeleid, maar Europa mag niet tot inactiviteit veroordeeld zijn als Amerikaans leiderschap of NAVO-consensus ontbreekt.

Door de opkomst van China zijn de VS al enige tijd hun aandacht aan het verleggen. Het is dan ook te verwachten dat Amerika in de toekomst minder vaak bereid zal zijn een leidende rol te vervullen bij interventies in de Europese achtertuin. Met grootschalige defensiebezuinigingen op komst in vrijwel alle Europese landen is hechte militaire samenwerking meer dan ooit nodig. De Nederlandse regering zou er dan ook goed aan doen om binnen Europa te pleiten voor de oprichting van een dergelijk samenwerkingsverband.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden