Nieuwe Angolese president wacht schier onmogelijke taak

Aanhangers van presidentskandidaat João Lourenço van de MPLA laten zich zien en horen tijdens een bijeenkomst in Luanda.Beeld EPA

Angola gaat vandaag naar de stembus. Na 38 jaar stapt José Eduardo dos Santos op als president, maar waarschijnlijk zal hij als partijvoorzitter van de MPLA achter de schermen blijven sturen.

Het zal even wennen zijn voor de inwoners van Angola: na de verkiezingen van vandaag is hun president niet langer José Eduardo dos Santos, iets wat een meerderheid van de bevolking nog nooit heeft meegemaakt. Hij is al bijna 38 jaar aan de macht, maar de 74-jarige president stapt nu op. Na Teodoro Mbasogo, sind 1979 president van Equatoriaal Guinea, was Dos Santos de langstzittende leider van een Afrikaans land. Dat hij niet opnieuw aan de verkiezingen deelneemt, zou te maken hebben zijn kwakkelende gezondheid.

João Lourenço (63) heet zeer waarschijnlijk zijn opvolger. Hij is de nieuwe kandidaat van Dos Santos' MPLA. En de kans dat die regeringspartij opeens een verkiezing zou verliezen, lijkt klein. Dat deed zij sinds de onafhankelijkheid van Portugal in 1975 nog nooit. Al moet daarbij worden aangetekend dat een bloedige burgeroorlog Angola tussen 1975 en 2002 verscheurde en dat het land een aanzienlijk deel van die tijd een eenpartijstaat was.

Ex-generaal Lourenço is sinds 2014 minister van defensie. Hij beloofde tijdens de campagne de corruptie aan te pakken, die wijdverbreid is in de op een na grootste olie-exporteur van Afrika. Weinig mensen geloven hem, want ook al treedt Dos Santos af als president, hij blijft wel partijvoorzitter van de MPLA. Zo kan hij op de achtergrond aan de (corrupte) touwtjes blijven trekken.

Rijkste vrouw van Afrika

Een teken aan de wand is dat de MPLA vorige maand een wet aannam die ervoor zorgt dat de door Dos Santos aangestelde legergeneraals aan kunnen blijven, ongeacht of dat de nieuwe president bevalt. Zo zijn alle legerofficieren beschermd die onder Dos Santos' regime via corruptie schatrijk werden.

Daar komt bij dat Isabel, de dochter van de vertrekkende president, aan het roer staat van Sonangol, de nationale oliemaatschappij en de ultieme bron voor zelfverrijking. Het verbaast dan ook nauwelijks dat zij volgens zakenblad Forbes met een vermogen van drie miljard euro de rijkste vrouw in Afrika is. Zoon José Filomeno dos Santos staat aan het hoofd van staatsinvesteringsfonds Fundo Soberano de Angola, met daarin vijf miljard euro aan kapitaal.

Lourenço lijkt iemand die voorlopig op de winkel moet passen. Hij is weinig bij corruptieschandalen betrokken geweest, maar is tegelijkertijd wel een loyale MPLA-man. Hij trad op zijn dertiende toe tot de beweging, die toen nog voor dekolonisatie streed en een communistisch systeem voorstond. Lourenço is sinds een jaar vicevoorzitter van de MPLA en was al eens secretaris-generaal. Hij lijkt naar voren geschoven om als stabiele partijman de rust te bewaren, terwijl Dos Santos naar de achtergrond verdwijnt. Een belangrijke kracht van Lourenço is dat hij respect geniet binnen het leger, dat bij eventuele commotie de orde voor hem zal moeten handhaven.

Duurste stad ter wereld

Want er sluimert onvrede. De overgang van marxisme naar kapitalisme leidde tussen 2000 en 2015, in combinatie met groeiende olie-export, tot gemiddeld 10 procent economische groei per jaar. Maar de nieuwe rijkdom werd niet gelijk verdeeld. Zo staat hoofdstad Luanda bekend als duurste stad ter wereld, vol luxe voor de elite, maar leeft een derde van de bevolking onder de armoedegrens. De mensenrechtensituatie is volgens Amnesty International ronduit 'verschrikkelijk'.

Dos Santos was als bevrijdingsheld en later brenger van vrede, ondanks alle corruptie, populair onder een deel van de bevolking. Maar nu Angola economisch de laatste tijd lang niet meer zo in de lift zit, ruilen vooral steeds meer jongeren de MPLA in voor oppositiepartij Unita. De lage olieprijs leidt jaarlijks tot tientallen miljarden euro's minder inkomsten, terwijl de voedselprijzen snel stijgen. Het is dus opeens lastiger met overheidsinvesteringen arme Angolezen tevreden te houden en de aandacht af te leiden van corruptieperikelen. Lourenço lijkt veroordeeld tot een balanceeract. Hij zal de corruptie binnen de MPLA-top en het leger waarschijnlijk niet kunnen tegengaan, maar moet wel geloofwaardig doen alsof.

• Voor vierde keer verkiezingen in Angola

Na de burgeroorlog, die duurde van 1975 tot 2002, was Angola grotendeels verwoest. De gevechten tussen de door de Sovjet-Unie gesteunde regeringspartij MPLA en de door het Westen en Zuid-Afrika geholpen rebellen van Unita kostten een half miljoen mensen het leven.

Midden in die burgeroorlog hield Angola in 1992 voor het eerst verkiezingen. Daarvóór leidde de marxistische MPLA het land, zonder dat er oppositie was toegestaan.

Maar Unita accepteerde haar verlies niet. Het vechten ging door. Pas zes jaar na het staakt-het-vuren in 2002 waren er opnieuw verkiezingen. Die verliepen vreedzamer. De MPLA won met een ruime meerderheid, net als in 2012. Angola telt bijna 29 miljoen inwoners, maar ongeveer de helft daarvan is minderjarig. Negen miljoen mensen hebben stemrecht.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden