Nieuwe aanpak vraagt om een tegenprestatie

SAN FRANCISCO - De staat Californië vaart wel bij de nieuwe bijstandswet van president Bill Clinton. Uit de federale pot krijgt Californië dit jaar een bedrag van 19 miljard gulden. Maar het aantal gevallen is met 12 procent gedaald, zodat er nu geld over is.

Gouverneur Pete Wilson heeft nog niet besloten hoe hij die meevaller gaat uitgeven. Tachtig procent van het federale geld moet aan bijstand besteed worden. Voor de rest wordt gesproken over uitbreiding van de gezondheidszorg en kinderzorg voor steuntrekkers. Maar een deel zal waarschijnlijk in de algemene pot terechtkomen om de tekorten te financieren die het gevolg zijn van de te lage belastingopbrengsten.

Martina Gillis houdt het niet langer vol. Zestig uur werken per week, 's avonds studeren en ook nog voor haar twee kinderen van anderhalf en tien zorgen. Tot een jaar geleden had zij een gelukkig gezin en een goede baan waar ze ruim van rond kon komen. Maar zij wilde hogerop en besloot daarom te gaan studeren.

Het ging allemaal redelijk goed tot haar man er met een ander vandoor ging, en haar met de kinderen het huis uitzette. Martina trok tijdelijk bij haar zuster in, maar zij kon bij haar kleinbehuisde zuster niet blijven. Tot overmaat van ramp werd ze ook nog ontslagen. Nu had ze geen werk, geen geld, geen man en geen huis.

Gillis werd dakloos en vond onderdak in een opvangcentrum voor daklozen. Zij was gedwongen terug te gaan naar de bijstand die ze vier jaar geleden trots had verlaten. Zij staat nu voor een moeilijke keuze: doorgaan met de studie en van de bijstand leven of nieuw werk zoeken en de studie staken.

Ze voldoet aan het beeld van de doorsnee bijstandsmoeder: zwart, dertig jaar oud, gescheiden met twee kinderen. Nadat zij de middelbare school had afgemaakt werd ze zwanger, maar haar vriend ging ervandoor. Na vijf jaar kreeg Martina een goedbetaalde kantoorbaan. Ze trouwde, kreeg een tweede kind.

Maar ze kon zonder diploma's niet hoger op. Daarom ging ze studeren. “Als ik nu niet werk, in de bijstand blijf en mijn studie afmaak dan loop ik het risico dat ik al mijn bijstandsrechten opgebruik. Je krijgt in Californië vijf jaar een uitkering, maar niet langer dan twee jaar aaneen.”

Als ongehuwde moeder met twee kinderen krijgt Gillis 594 dollar aan bijstand. Voorts krijgt ze extra 110 dollar in contanten en voor 68 dollar voedselbonnen. Als dakloze heeft ze verder twee jaar lang recht op kinderverzorging in een crèche, op voorwaarde dat ze haar studie voortzet. Zij geniet verder gratis gezondheidszorg. Maar volgens de nieuwe bepalingen in Californië kan Martina niet verder studeren zonder te werken, want je moet een tegenprestatie leveren om een uitkering te krijgen.

Martina rekent voor dat zij het met een halve baan van 17,5 uur per week voor minder dan 1000 dollar het niet redt, als zij haar studie voortzet: alleen al 800 dollar gaat op aan huur, en 280 dollar aan kinderverzorging. Wel kan ze gratis gezondheidszorg en kinderverzorging aanvragen. Maar het is niet duidelijk hoe lang de ziektekostenverzekering nog gratis is, omdat de politici in Sacramento het daar nog niet over eens zijn. Trouwens die gratis kinderverzorging is theorie, want voor de crèche is er een wachtlijst van twee jaar.

Twee vriendinnen hebben gelijksoortige problemen. De een wil verpleegster worden en heeft een plaats toegewezen gekregen in de opleidingscursus. Maar zij kan er geen gebruik van maken omdat niemand de kinderen opvangt. Een andere vriendin kan de 530 dollar crèchekosten terugkrijgen. Maar die moet ze dan wel eerst zelf uit eigen zak betalen.

“Haar ouders schieten het voor, maar lang niet iedereen kan dat ophoesten”, zegt Martina. “Het is een bureaucratisch doolhof en een vicieuze cirkel. Niemand weet wat precies de regels zijn, met inbegrip van de experts. In sommige gevallen zijn de oude bepalingen afgeschaft zonder dat er nog geen nieuwe voor in de plaats zijn gekomen. Om voor kinderverzorging in aanmerking te komen moet ik gaan werken, maar om te kunnen werken moet ik een opvangregeling hebben voor de kinderen.”

Tegenover hulp moet een tegenprestatie staan. Dat is het uitgangspunt van de nieuwe bijstandsfilosofie. Eloise Anderson, adviseur van de gouverneur, zegt dat alleenstaande ouders met kinderen 32 uur per week moeten werken om een volledig steunpakket te krijgen. Wie minder werkt, krijgt ook een lagere uitkering.

De kinderzorg, geeft zij toe, is een probleem, maar dat probleem hoeft de overheid niet op te lossen. “Alleenstaande moeders die gaan werken moeten leren hoe zij de kinderopvang organiseren. Wie niet kan werken kan ook geen kinderen opvoeden”, zegt zij resoluut. Dan moeten familie, buren en vrienden maar helpen. Maar dat is volgens Martina voor lang niet iedereen een oplossing. Wat moeten steuntrekkers uit asociale gezinnen doen die zich op willen werken? Je kunt je kinderen toch niet blindelings toevertrouwen aan familie en bekenden in een klimaat van drugs en misdaad?

Een van de belangrijke vernieuwingen is de benadering van bijscholing. Om niet eeuwig voor minimumloon te hoeven werken moet je diploma's kunnen laten zien. Het gaat er volgens Tom Bordonaro, een Republikein uit het staatsparlement van Californië om de hongerigen niet langer vis te geven, maar te leren vissen. Maar jobtraining voor ongeschoolde werkelozen en steuntrekkers levert niet meer werk en geen betere banen op, zegt Anderson. De nieuwe aanpak is om eerst een baan te zoeken en in de praktijk bij te leren.

Gillis begint te lachen. In San Francisco is zo'n banenprogramma van de staat Californië dat 'Succes' heet en ook een succes heet te zijn. Het is een spoedcursus van een week waar je leert een curriculum vitae op te stellen. Je krijgt verder een optimistische pep talk dat tot doel heeft je gevoel van eigenwaarde bij te brengen. En dan na een week zetten ze je voor een telefoon, een krant met personeelsadvertenties, en een spiegel. Maak een sollicitatie-afspraak.

Kijk terwijl je belt vooral in de spiegel, want dat is de persoon die je potentiële werkgever te zien krijgt bij het sollicitatiegesprek. Je moet na het einde van de cursus iedere dag terugkomen en melden hoeveel gesprekken je hebt gehad. Ze zeggen dat het programma een groot succes is en dat de meesten aan de slag komen. Maar de statistieken vermelden niet hoeveel er na een week of een maand nog steeds een baan hebben.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden