Nieuw Waals elan moet somberheid verdrijven

REPORTAGE Economie in Franstalig België krabbelt op dankzij een eigen 'Marshall-plan'

CHARLEROI, LUIK - In het maison de tourisme in Charleroi zitten twee vrouwen vruchteloos achter een balie. De Waalse stad en de regio eromheen zijn niet bepaald toeristische trekpleisters. Drukker is het bij een reisbureau verderop, dat blauwe luchten en parelwitte stranden in de etalage heeft hangen.

Maar het zou flauw zijn om de spreekwoordelijke troosteloosheid van de regio te illustreren met dit toeristenbureau, zeker vandaag. Het is een loodgrijze donderdagochtend in januari - zelfs de VVV's van Venetië en Parijs zullen het onder deze omstandigheden waarschijnlijk rustig hebben.

En zo lelijk is het centrum van Charleroi ook weer niet, overdag althans. Bij het invallen van de duisternis lijkt het alsof er een avondklok van kracht is. Geen kip op straat, en het is donker. Het meeste licht wordt uitgestraald door avondwinkels - mini-supermarktjes die onveranderlijk Tabac Shop heten en allemaal OPEN zijn, in knipperende neonkleuren.

Wallonië, ooit koploper op mijnbouwgebied, is sinds de jaren zestig synoniem voor (industrieel) verval, terwijl Vlaanderen in die periode juist opbloeide. Die trend is rond de eeuwwisseling gekeerd. Spectaculair is het allemaal nog niet, maar de ontwikkelingen van de Waalse economie stemmen iets optimistischer dan die van de Vlaamse.

"We halen iets in, maar de achterstand is nog wel degelijk aanwezig", constateert Patrick Coulon, voorzitter van de Kamer van Koophandel van de provincie Henegouwen, waarin ook Charleroi ligt. "We hebben hier ruimte voor nieuwe bedrijven. Dat hebben we voor op Vlaanderen, dat tegen de capaciteitsgrenzen aanloopt."

De afgelopen jaren heeft een aantal multinationals gekozen voor Wallonië als regionaal centrum, zoals Google, Johnson & Johnson en Caterpillar.

Verder is de groei van de luchthaven Charleroi cruciaal geweest voor het ontluikende optimisme, sinds de Ierse prijsvechter Ryanair daar een regionaal knooppunt van maakte. In 2001 vervoerde het nog maar 773.000 passagiers, in 2012 waren het er al 6,5 miljoen.

Ook politiek is er een stille revolutie geweest. De clichés over Wallonië als bolwerk van een vermolmd, ondernemersvijandig socialisme zijn op de helling gegaan. Sleutelfiguur is de Waalse (socialistische) econonomieminister Jean-Claude Marcourt, die in 2005 zijn eerste 'Marshall-plan' presenteerde: een stimuleringspakket waarin ondernemerschap, innovatie en werkgelegenheid centraal staan. Via dit project heeft de overheid al 5 miljard euro in de economie gepompt.

Onderdeel van deze aanpak is 'Creative Wallonia', waarbij creatieve ondernemers een steuntje in de rug krijgen. Dat kunnen ontwerpers zijn van apps en websites, of een cateraar die zijn delicatesssen presenteert in kleine eetbare schaaltjes. Zij vormen het uithangbord van een nieuw Waals elan, dat moet afrekenen met de somberheid van weleer.

Levensvatbare ideeën krijgen ter ondersteuning minimaal 40.000 en maximaal 140.000 euro overheidsgeld. Het product moet bijna direct de markt op kunnen. "Het is de bedoeling dat wij de laatste zijn van wie ze hulp krijgen", zegt Cyrielle Doutrewe van Wallonie Design, een door de overheid gefinancierd non-profitbureau in de levendige studentenstad Luik dat de selectieprocedure begeleidt.

Vaak blijkt dat creatieve ondernemers nét dat laatste stapje niet kunnen zetten, door geldgebrek. "Bij de toekenning van de subsidies nemen wij meer risico's dan de banken", zegt Doutrewe.

Een van de succesverhalen is het creatieve bureau Epic in Luik, dat naam maakt met interactieve kinderboeken voor tablets. Het kreeg vorig jaar bijna 100.000 euro vanuit Creative Wallonia en groeit als kool, naar een geschatte omzet van 900.000 euro vorig jaar.

Een ander voorbeeld is een website waarop je je eigen meubelen op maat kunt ontwerpen, speciaal voor dat ene hoekje met die rare maten.

Maar er zijn ook mislukkingen: een tweetal bedrijven uit de eerste subsidieronde uit 2011 is failliet gegaan. "Je weet nooit zeker of het een succes wordt", zegt Doutrewe. "Dat is het risico dat we nemen."

De inspanningen zijn beloond door de Europese Commissie, die Wallonië vorig jaar uitriep tot een van de twee Europese creatieve districten, naast Toscane in Italië.

Patrick Coulon, van de Henegouwse Kamer van Koophandel, prijst de overheidsinzet voor de creatieve industrie, maar plaatst ook kanttekeningen. "Het zijn en blijven niche-markten. De grootste opdracht is de re-industrialisatie van Wallonië."

Coulon zou wensen dat de overheid, zowel op Waals als op federaal niveau, iets doet aan de hoge kosten voor energie en arbeid, want die zouden buitenlandse investeerders nog steeds afschrikken. "We moeten nieuwe fabrieken bouwen, zodat we die mooie designmeubelen hier in België kunnen produceren. Maar ik vrees dat dat in Polen, Tsjechië of China gaat gebeuren."

Wallonië heeft nog flinke achterstand op Vlaanderen
Tientallen jaren lang liepen de economische ontwikkeling van Vlaanderen en die van Wallonië scheef, ten nadele van de laatste. Ongeveer sinds 2000 vertonen beide gewesten gelijke groeicijfers, al doet dat nog weinig af aan de Waalse achterstand. Volgens het Belgische statistiekbureau blijven de twee gewesten, evenals het aparte gewest Brussel, tot 2018 gelijk opgaan in groei: tussen de 1,2 en 1,8 procent per jaar.

Het bruto binnenlands product per hoofd van de bevolking ligt in Wallonië nog steeds fors lager dan in Vlaanderen: respectievelijk 22.667 en 30.211 euro in 2012. Ook de werkloosheidscijfers spreken boekdelen: 16,9 procent in Wallonië, 8,7 procent in Vlaanderen.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden