Nieuw politiek jaar, met nieuwe obstakels

Beeld Trouw

Deze week begint het nieuwe politieke jaar. En de stemming binnen de coalitie is opgewekt. Lang zag de toekomst van kabinet-Rutte II er somber uit. Door het gebrek aan steun in de senaat kwam de ministersploeg nooit echt op stoom. Een serie akkoorden opent de weg naar een succesvoller jaar, maar garanties daarvoor zijn er niet. Waar moeten we in 2014 op letten?

Teevens asielbeleid blijft een heikel punt
Gaat het staatssecretaris Fred Teeven (VVD, veiligheid en justitie) lukken om illegaal verblijf dit jaar strafbaar gesteld te krijgen? Onder die afspraak uit het regeerakkoord staat ook de handtekening van coalitiepartner PvdA, maar die zette hem met tegenzin. De achterban mort. Voor Désirée Bonis en Myrthe Hilkens vormde de afspraak een reden op om te stappen als PvdA-Kamerlid.

Op allerlei manieren proberen de sociaal-democraten de scherpe randjes van het wetsvoorstel af te schuren.

De partij steunde een motie die een einde moest maken aan het illegalenquotum, maar dat bleek een schimmig woordenspel. Het verplicht oppakken van 4000 illegalen per jaar door de politie blijft van kracht. Daarna kwam partijvoorzitter Hans Spekman met het advies om kwetsbare groepen niet strafbaar te stellen, zoals slachtoffers van mensenhandel en jonge alleenstaande minderjarigen.

"Naar alles wat in het rapport staat, gaan we kijken", zei Teeven daarover. Dergelijke uitspraken en het uitblijven van het wetsvoorstel roepen bij de oppositie de vraag op of Teeven wel haast heeft met de wet. "Het is geenszins mijn voornemen om dit wetsvoorstel een stille dood te laten sterven", aldus Teeven. Ook de VVD gaat er vanuit dat de wet dit jaar door het parlement komt.

De vraag is of en hoe de PvdA komend jaar het proces verder kan vertragen en heikele punten uit de wet kan wegwerken.

Daarbij werkt het in het nadeel van de PvdA dat Teeven zo snel werk heeft gemaakt van het punt dat de VVD besloot te slikken: het kinderpardon.

Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie Fred Teeven.Beeld ANP

Henk Kamp tegenover getergde Groningers
Henk Kamp valt even niet te benijden. Ergens deze maand reist de minister van economische zaken naar het Noorden om daar zijn plannen met het aardgas bekend te maken. Hem wacht een boze menigte.

De Groningers willen maar één ding horen van Kamp: de gaskraan gaat dicht - of in ieder geval voor een flink deel. De Noorderlingen zijn de aardbevingen als gevolg van de gaswinning bij Slochteren beu. Groningen kampt met een dieper liggende onvrede. Zie het recente faillissement van aluminiumsmelter Aldel. De werkeloosheid in de regio is hoog. Ontslagen werknemers van Aldel keren terug naar huizen waar de aardbevingen scheuren in hebben getrild. Rijk onder de grond, arm erboven. Dat deugt niet, zeggen de Groningers.

Kamp staat voor een ingewikkeld dilemma. Nederland is in zekere zin verslaafd aan het Groninger gas. Zeven miljoen huishoudens profiteren ervan. Het Rijk heeft ook langlopende leveringscontracten met het buitenland. Bovendien: "Slechts 20 procent vermindering van de gasproductie betekent een onmiddellijk probleem van 2,2 miljard euro minder inkomsten voor de staatskas", zegt Kamp. Zal de minister luisteren naar de smeekbede vanuit het Noorden? "Het is als een alcoholist vragen minder te drinken", zei 'energieactivist' Peter Polder vorige week.

Voor het kabinet houdt de discussie over gas niet op bij Slochteren. Zodra dit probleem is opgelost, wacht een volgende: wat te doen met het omstreden schaliegas in de grond? Het verzet hiertegen is groot. Kamp heeft een besluit over eventuele winning uitgesteld tot ergens in 2015.

 
De Groningers willen maar één ding horen van Kamp: de gaskraan gaat dicht - of in ieder geval voor een flink deel

Twee enquêtes gaan voor vuurwerk zorgen
2014 wordt een jaar van politieke rouwverwerking. De Tweede Kamer houdt maar liefst twee parlementaire enquêtes naar geklungel en misstanden uit het verleden. Een garantie voor vuurwerk.

De eerste enquêtecommissie is achter de schermen al een jaar bezig en onderzoekt het stelsel van woningcorporaties. Directe aanleiding was het fiasco met riskante beleggingen door Vestia. Maar in het achterhoofd van de Kamerleden zit bijvoorbeeld ook de ex-directeur van Rochdale, die op kosten van de corporatie in een Maserati rondreed. Belangrijke vragen voor de enquêtecommissie: hoe hebben de verzelfstandiging en de bijkomende groei van de corporaties uitgepakt? Deugt het toezicht op de leiding? Het eindrapport moet eind 2014 verschijnen.

Op voorhand lijkt die andere enquête, naar het mislukken van het kostbare Fyra-project, nog interessanter. Een trits aan (ex-)bewindslieden en NS-bestuurders zal zich moeten verantwoorden voor het debacle met de Italiaanse flitstrein. De enquêtecommissie is nog nauwelijks geïnstalleerd, of er is al gedonder. GroenLinks, SP en PVV vinden de kosten van het onderzoek (2,1 miljoen euro) te hoog. PVV'er Machiel de Graaf heeft de commissie uit onvrede verlaten. En geheel in lijn met het probleem van de trein zelf, liep de commissie al bij het opstellen van haar onderzoeksplan vertraging op.

Eind dit jaar starten de openbare verhoren. Diverse juridische conflicten tussen de bouwer AnsaldoBreda, NS en de staat zullen openheid tijdens de enquête in de weg zitten. Maar spannende verhoren zijn hoe dan ook gegarandeerd.

Luchtfoto van Fyra treinstellen.Beeld anp

Rumoer over decentralisatie
Het regelen van zorg en het aan het werk helpen van onder meer arbeidsgehandicapten wordt een taak van de gemeente. De overheveling van deze taken van Rijk en provincies naar gemeenten kan in principe rekenen op een breed politiek draagvlak. Maar deze operatie gaat gepaard met zware bezuinigingen en dat is de reden dat er vanuit de politieke flanken fors verzet is.

Vorig jaar stemde de Tweede Kamer, op SP en PVV na, voor de nieuwe jeugdwet. Of staatssecretaris Van Rijn van volksgezondheid ook in de Eerste Kamer op zo'n brede steun kan rekenen, valt te bezien. De senaat staat heel kritisch tegenover de overheveling van psychiatrische zorg voor jongeren.

De decentralisatie van de langdurige zorg lijkt politiek voor Van Rijn een gelopen race. Onlangs kreeg hij ook de gemeenten achter zijn plannen, waarmee het laatste verzet gebroken is. Er is wel haast geboden met de parlementaire afhandeling, want de gemeenten moeten ruim vóór 1 januari 2015 weten waar ze aan toe zijn, ook financieel.

Er kan bovendien nog veel trammelant ontstaan. Het is immers maar afwachten hoe de gemeenten straks omgaan met hun nieuwe verantwoordelijkheden. Op het terrein van werk voor arbeidsgehandicapten en langdurig werklozen heeft het kabinet met vakbonden en werkgevers afspraken gemaakt, maar gemeenten zijn er nog niet gerust op dat het goed komt. Daarmee is ook de Tweede Kamer argwanend.

Staatssecretaris Klijnsma kan pas gerust zijn als zij weet te voorkomen dat arbeidsgehandicapten in plaats van een baan alleen een sterk verlaagde uitkering krijgen.

Staatssecretaris Martin van Rijn van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.Beeld anp

Twee cruciale verkiezingen
Sommige politieke partijen - GroenLinks, Partij van de Arbeid - vrezen een horrorjaar, anderen verwachten een jubeljaar. In 2014 worden vlak achter elkaar twee verkiezingen gehouden: op 19 maart kiest het grootste deel van Nederland een nieuw gemeentebestuur, en op 22 mei volgen dan nog de Europese verkiezingen.

Om met de laatste te beginnen: algemeen wordt verwacht dat de PVV de grote winnaar wordt op 22 mei. Op dit moment zitten er vier mensen namens de partij van Geert Wilders in het parlement. Dat worden er waarschijnlijk meer.

Bovendien kan de macht van de populisten toenemen omdat de kans groot is dat de PVV straks samenwerkt met het Franse Front National, de Oostenrijkse FPÖ, en het Vlaams Belang uit België. Samen vormen deze eurosceptici dan een fractie waar serieus rekening mee moet worden gehouden.

Twee maanden eerder, bij de gemeenteraadsverkiezingen, doet de PVV alleen mee in Almere en Den Haag. Ook daar staat de partij van Geert Wilders, getuige peilingen, op flinke winst. Dat levert vooral onrust op bij de andere partijen. Die zijn er in andere gemeenten overigens ook niet gerust op, want de uitslag zal alom worden geïnterpreteerd als een landelijke peiling. Dat betekent dat zowel PvdA als VVD kan worden afgestraft voor het door bezuinigingen gedomineerde regeringsbeleid.

De SP hoopt al op flink wat ontevreden PvdA-aanhang, het CDA is naar rechts opgeschoven om de ontevreden VVD'ers te kunnen opvangen. Voor de coalitie is het zaak de schade te beperken.

Beeld anp

Wel of niet extra bezuinigen?
Een grote extra bezuinigingsronde, zoals vorig jaar, is in 2014 minder waarschijnlijk. Het begrotingstekort van de overheid komt weliswaar aanzienlijk hoger uit dan in het regeerakkoord nog werd voorzien, maar de tekenen wijzen er momenteel niet op dat een tekort van 3 procent in 2015 niet haalbaar zou zijn.

In de coalitie en bij de drie oppositiepartijen die in 2013 een akkoord voor de begroting van 2014 sloten, wordt er desondanks van uitgegaan dat zij ook voor 2015 aanvullende financiële afspraken moeten maken. De minderheid van de coalitie in de Eerste Kamer blijft immers een politiek gegeven.

Voor dit jaar wordt een economische groei voorzien van 1,5 procent. Een behoorlijk percentage, als de krimp van de economie over heel 2013 in ogenschouw genomen wordt. Het aantal positieve geluiden over de economische ontwikkeling neemt echter snel toe, waardoor politiek Den Haag er inmiddels van uitgaat dat het ergste leed nu wel geleden is. Alle tegenvallers zijn in de begroting verwerkt, dus de meevallers kunnen komen.

Maar zo optimistisch durft men in het regeringskamp nu ook weer niet te zijn. Er blijft wat de begroting betreft nog altijd één grote onzekerheid over. Een fors deel van de bezuinigingen moet worden gehaald door de verantwoordelijkheid voor de jeugdzorg, de langdurige zorg en de reïntegratie van jonggehandicapten, bijstandsgerechtigden en werknemers van sociale werkplaatsen over te hevelen naar de gemeenten. Een gigantische en cruciale operatie, waarvan de uitkomt nog altijd zeer ongewis is.

 
In de coalitie wordt er desondanks van uitgegaan dat zij ook voor 2015 aanvullende financiële afspraken moeten maken

Wantrouwen over spionage groeit
Het kan zomaar een spannend jaar worden voor Ronald Plasterk, die als minister van binnenlandse zaken verantwoordelijk is voor de geheime diensten.

Binnen de Tweede Kamer leven veel vragen over de manier waarop de AIVD en militaire dienst MIVD hun data verzamelen. Gebeurt dat legaal of niet? Gluurt de Amerikaanse inlichtingendienst NSA hier overal mee? Sinds klokkeluider Edward Snowden stukken lekt die inzicht geven in de gewiekste werkwijze van de NSA, groeit het wantrouwen in de Kamer.

Uit de documenten van Snowden maakte NRC Handelsblad op dat Nederland in elk geval tussen 1946 en 1968 door de Amerikanen is afgeluisterd, zonder het te weten. Daar kwam de mededeling van Plasterk bij dat de NSA in 2012 in een maand tijd 1,8 miljoen Nederlandse telefoontjes aftapte.

Verder leidde de aanschaf van het afluistersysteem Argo-II tot frustratie en achterdocht bij de oppositie. AIVD en MIVD kunnen met dat systeem data verzamelen en doorzoeken op manieren die de wet (nog) verbiedt. Wie zegt dat de diensten zich in kunnen houden?

Bij D66 is de onrust groot: de partij wil een parlementaire enquête. Met de SP vindt die partij dat de inlichtingendiensten niet meer bevoegdheden mogen krijgen, zolang het toezicht op de diensten niet op orde is. Een commissie adviseerde dat toezicht - nu drie man sterk - uit te breiden, maar de vraag is of Plasterk daar geld voor heeft en wil vrijmaken. Volgens hem houden zijn inlichtingendiensten zich aan de wet.

Minister Ronald Plasterk van Binnenlandse Zaken.Beeld anp
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden