Nieuw leven voor een wijk Malburgen

De gele flatgebouwen, vier of vijf etages hoog. Daar is de ellende in de jaren zeventig begonnen, wijst Wil Gouka. ,,Er was veel drugsoverlast. Het welzijnswerk gebruikte dat als argument om extra geld te krijgen. Toen kreeg plotseling de hele wijk een slechte naam.''

Dat is zo gebleven, tot ergernis van de bewoners. Gouka woont prima in Malburgen, al sinds 1972. De Rijnbrug over en ze staat in het centrum van Arnhem. En deze buurt lééft. Er wonen veel allochtonen. Dat leidt wel eens tot spanningen, maar haar zitten ze niet in de weg. Ze is gepokt en gemazeld in buurthuiswerk en allochtonen-educatie. Ze kent ze.

De bouw van Malburgen begon in de jaren dertig. Het zou een gemengde, tuinstad-achtige wijk worden: aan de hoofdstraten huizen voor de middenstand, aan de randen villa's voor welgestelden, daar tussenin langgerekte straten met arbeiderswoningen. De wijk ligt, vanuit het stadshart bezien, aan de overkant van de Rijn. Gratis vloerbedekking, forse huurkortingen: alles werd in de strijd gegooid om de Arnhemmers daarheen te lokken.

De 360 reeds gebouwde huizen raakten aan het einde van de oorlog zwaar beschadigd bij de slag om Arnhem. Tijdens de wederopbouw werden de plannen drastisch omgegooid. Veel geplande laagbouw maakte plaats voor portiekflats, onder het motto 'snel en goedkoop'.

Over het huidige Malburgen valt veel lelijks te zeggen. Over de slechte kwaliteit van de huizen, het hoge percentage werklozen, de criminaliteit -Malburgen is in vele opzichten een typische naoorlogse wijk. Maar stedenbouwkundige Sietske Heddema van de gemeentelijke dienst stadsontwikkeling kijkt daar doorheen. Ze roemt de heldere opzet van de wijk, de subtiele knikjes in de straten, het groen en de voorzieningen die strategisch gelegen zijn op de kruispunten van de hoofdwegen: scholen, kerken en winkels.

Deze ontwerpprincipes staan nog altijd als een huis, vindt Heddema -al wordt het wel tijd de wijk nieuw leven in te blazen. De winkelstrips zijn een jaar of vijftien geleden verlaten, meer recent vertrokken twee supermarkten. ,,En als je hier in de zomer rondwandelt, heeft het iets beklemmends. Werklozen die bij hun huis rondhangen, kinderen die niet van school worden opgehaald, zo'n sfeertje.''

De verbouwplannen voor Malburgen liggen klaar. Van de 7500 portiekflats en rijtjeshuizen gaan er de komende tien jaar 1250 tegen de vlakte. In vergelijkbare wijken elders in het land komen er meestal minder huizen terug dan er worden gesloopt, maar in Malburgen is dit omgekeerd. Door sportvelden en een park te verplaatsen, komt er ruimte voor in totaal 3000 nieuwe eengezinswoningen en appartementen. Daar zitten sociale en duurdere huurwoningen bij, en vooral ook veel koophuizen. De duurste kosten 3,5 ton. ,,Daar komen er niet veel van'', zegt Gerrit Breeman. Hij is directeur van Volkshuisvesting, de corporatie die vrijwel alle bouwactiviteiten voor haar rekening neemt. ,,Voor koophuizen in die prijsklasse is hier geen grote markt.''

Neemt niet weg: Malburgen staat voor ingrijpende veranderingen. De wijk telt nu 85 procent huurwoningen, en dan vooral goedkope. Over een jaar of tien is de verhouding tussen huur en koop 50/50, hoopt Breeman, door de nieuwbouw maar ook door verkoop van bestaande huurhuizen. De vooroorlogse plannen voor een gemengde wijk worden zodoende driekwart eeuw later alsnog uitgevoerd. Dat is goed voor de bewoners, denkt Breeman, én voor de corporatie: hoe beter de buurt, hoe waardevaster het onroerend goed.

Wat het voor de huidige bewoners gaat betekenen? Niemand hoeft de wijk uit, stelt Breeman. Wie vanwege sloop moet verhuizen, krijgt elders in de buurt een huis onder de huursubsidiegrens aangeboden. Maar nieuwe huurders met een laag inkomen komen Malburgen straks veel minder makkelijk in, beaamt hij. Dat is dan ook precies de bedoeling: ,,We willen een betere spreiding over de stad.''

Er blijven voor deze minder draagkrachtigen genoeg goedkope huurhuizen over in Arnhem, aldus Breeman. Veel daarvan zijn helaas 'niet van topkwaliteit'. Maar de corporatie gaat ook betaalbare huizen bouwen in bestaande en nieuwbouwwijken, van het geld dat zij in Malburgen verdient. Tot een jaar geleden was er nog veel verzet van bewoners tegen de sloop en nieuwbouw, aldus de corporatie-directeur. ,,Dat is omgeslagen. De tijd van praten is voorbij. Mensen zien nu dat er iets gebeurt, dat hun wijk in de lift zit.''

Malburgen verandert, maar de sfeer van de wijk blijft behouden, denkt Heddema van de dienst stadsontwikkeling. Middenin de wijk komt zelfs meer groen dan er al was: een parkachtige singel als vervanging voor het parkje aan de rand. Dat inmiddels braakliggende park lag zo uit de loop dat het toch zelden werd gebruikt. ,,En alle straten worden vernieuwd. Niet met betonklinkers, maar met gebakken klinkers.'' Heddema is de eerste kopers al tegengekomen die op de valreep voor Malburgen hebben gekozen in plaats van Vinex-wijk Schuytgraaf.

Bewoonster Wil Gouka heeft zin in de verbouwing van haar wijk, die vlak achter haar huis reeds is begonnen. De portiekflats die boven haar achtertuin omhoog rijzen, zijn doorgangshuizen geworden voor tijdelijke huurders, in afwachting van sloop. Dat het daar nu een beetje een zootje is, neemt Gouka voor lief: de rondslingerende winkelwagens, laatst nog een brandje. Maar de nieuwe huizen, zegt ze, dat is alleen maar steen. ,,Ik ben idealistisch, ik hoop dat het hier een goede samenleving wordt.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden