Nieuw leven voor een stadswijk

Stadsdeel Amsterdam-Noord was het stiefkind van de hoofdstad, maar tegenwoordig 'the place to be'. Een korte maar krachtige stadswandeling op de noordoever van het IJ.

"Kijk, dat was in de jaren tachtig een crack-huis!" Ruud van Soest van het hoofdstedelijke Stadswandelkantoor, wijst naar een van de vooroorlogse panden die het lommerrijke Lupineplein in Amsterdam-Noord omzomen. Op het betreffende adres gaf een toenmalige vriend van Van Soest zich over aan de drug en haalde tal van dealers over de vloer. Daarom werd de junkie op straat gezet. Maar gelukkig liep het goed met hem af. Tegenwoordig maakt hij zich verdienstelijk als buurtambassadeur van het eveneens in 'Noord' gelegen Nieuwendam. En sprak in die hoedanigheid onlangs nog met burgemeester Eberhard van der Laan.

Met een beetje fantasie zou je het verhaal als een metafoor kunnen opvatten voor het stadsdeel aan de noordkant van het IJ. Dat gold tot grofweg vijftien jaar geleden als een no-go-area, waarmee je beter niet geassocieerd kon worden. Maar heeft zich sindsdien helemaal herpakt, en kreeg het onvermijdelijke predikaat 'hot' opgeplakt door de komst van creatieven. Nu wil iedereen er wonen en uitgaan.

Het meest voor de hand liggende beginpunt voor een wandeling door Amsterdams recentste voorbeeld van gentrificatie, ofwel opwaardering, is filminstituut Eye. Wie aan de achterzijde van het Centraal Station de gratis pont pakt, ziet het witte futuristische gebouw - dat vier jaar geleden zijn deuren opende - onmiddellijk liggen. Spectaculair aan de buitenkant, maar ook van binnen. Dus gebruiken we graag wat in het horecagedeelte dat door zijn metershoge glazen puien een verpletterend uitzicht biedt op het IJ en de arrogante overzijde, die nog niet zo lang geleden haar neus ophaalde voor 'Noord'.

Door de excentrische ligging verbaast het niet dat het qua oppervlakte grootste stadsdeel een geheel eigen geschiedenis heeft. Eeuwenlang was het een nattevoetendelta met her en der een dijkdorp. In de annalen wordt vooral gerept van de voormalige landtong De Volewijck (inmiddels ingepolderd) recht tegenover het stadscentrum. Daar hingen tot 1795 de veroordeelden aan galgen in de wind. Krap een eeuw later veranderde het gebied ingrijpend; door de aanleg van het Noordzeekanaal (1876) ging Noord volop mee met de industrialisatie, en verrezen er werven en industrieterreinen aan de oevers. Om weer zo'n honderd jaar later in armoede te vervallen door de concurrentie van het Verre Oosten en het vliegtuigverkeer.

Vandaag de dag is dat wel even anders. Achter de glazen pui van Eye zit je in elk geval vorstelijk. Uren zou ik er willen sudderen, want een kille nevel omhult de hoofdstad vandaag. Ook lonken de vier vast heel behaaglijke bioscoopzalen, waar recente films en gerestaureerde gouwe ouwen worden vertoond.

Als mijn gids en ik het filmpaleis hebben verlaten, slaan we linksaf: richting de nieuwe appartementencomplexen van de wijk Overhoeks, het voormalige Shell-terrein dat volop in ontwikkeling is. Het in 2002 door de gemeente aangekochte gebied is vernoemd naar de Overhoeks-toren, beter bekend als de Shell-toren, die de oliegigant er 45 jaar geleden liet neerzetten. De statige buurman van Eye gaat een frivole toekomst tegemoet. Komend voorjaar begint het 85 meter hoge baken met de kenmerkende witte kroon een tweede leven als uitgaanswalhalla. Dan openen een ronddraaiend restaurant, twee clubs en een skybar met panoramadek de deuren.

Uniek landmark is het voormalige Shell-kantoor over ruim twee jaar niet meer. Op het ernaast gelegen bouwterrein verrijzen een hotel en woonkolos, die heel wat hoger zijn. En er staat nog meer op stapel voor het Manhattan-achtige aangezicht dat Noord straks krijgt.

Van dat kosmopolitische is in het appartementenkwartier waar we intussen zijn beland, nog niet veel te merken. Er heerst een serene rust. Hekjes en verbodsborden proberen onbevoegden op afstand te houden. Daar trekken we ons niks van aan. Architectuuradept Ruud van Soest meandert graag met me langs de uiteenlopende gebouwen waarvoor architecten van internationale importantie - onder wie Jo Coenen, Alvaro Siza en Tony Fretton - tekenden. Dat de chique panden voor de beter gesitueerden met rondom binnentuintjes toch vriendelijk ogen, komt door de speelsheid van de verspringende gevels, duidt mijn gids.

We verlaten Overhoeks, steken aan de achterkant het Buikslotermeerkanaal over en gaan richting de wijken Disteldorp en Van der Pekbuurt. Architectuur van een heel andere orde. In de jaren tien en twintig van

de vorige eeuw verrezen in Amsterdam-Noord naar Brits voorbeeld een achttal tuindorpen, waar arbeiders voor het eerst in de geschiedenis fatsoenlijk en groen werden gehuisvest. En knus, leert een bezoek aan de Distelbuurt, die we hebben bereikt door aan de overkant van het kanaal linksaf te slaan en de Ranonkelkade te volgen.

De popperige huisjes met betimmering, poortjes en kromme straatjes stralen samen een dorpse vriendelijkheid uit, die struinen door het petieterige buurtje de moeite waard maken. Het had overigens niet veel gescheeld of Disteldorp - oorspronkelijk bedoeld als tijdelijke woonvoorziening - was tegen de vlakte gegaan. Gelukkig wisten toegewijde bewoners daar in 1996 een stokje voor te steken. Vervolgens werd het wijkje tot gemeentelijk monument gebombardeerd en gerenoveerd.

Ook een deel van de Van der Pekbuurt, ten zuiden van de Distelwijk, valt momenteel die eer te beurt. Op het Lupineplein staan we even stil bij de problematiek achter de façade van de fraaie sociale woningbouw. De tijd van de drugspanden is passé, maar hoge werkloosheid en dus armoede is nog altijd aan de orde van de dag. Of de minder bedeelde bewoners ervan profiteren dat hun stadsdeel tegenwoordig een hotspot is, is maar zeer de vraag.

Voor het slotakkoord van de wandeling gaan we naar de Hagedoornweg - ten oosten van het Lupineplein - en vervolgens rechtsaf langs het Noordhollandsch Kanaal. Aan het einde links naar de Buikslotermeerweg, die uitkomt bij het beginpunt van deze korte maar gevarieerde route. Intussen zien we aan de overkant van het kanaal een bouwplaats van de Noord-Zuidlijn, die volgend jaar - als alles volgens planning verloopt - een definitieve streep zet onder het introverte tijdperk van Noord.

Wandelen

Bij de entree van filminstituut Eye liggen verschillende gratis kaarten van en brochures over Amsterdam-Noord. Voor deze route is gebruikgemaakt van de kaart 'Beleef Amsterdam-Noord, de zonzijde van de stad'. Meer info: noord.amsterdam.nl.

Het Stadswandelkantoor van Ruud van Soest en partner organiseert verschillende rondleidingen door Amsterdam, waaronder stadsdeel Noord. En is ook actief in: Rotterdam, Utrecht, Den Haag en Delft. Info: www.stadswandelkantoor.nl.

Markt

Drie dagen per week staat de Van der Pekstraat bol van de kramen. Op woensdag is er enkel warenmarkt, op vrijdag komt de boeren- en biologische markt erbij, en op zaterdag de bonte markt, wat betekent dat er ook optredens zijn en vintage wordt verkocht.

Horeca

Vlakbij de pont ligt ook café-restaurant De Tolhuistuin, dat zit in de voormalige Shell-kantine (het gebouw dat eruitziet als een paar platte dozen op betonnen driehoeken). De Tolhuistuin is eveneens cultureel centrum en heeft een tuin waar het bij hogere temperaturen goed toeven is.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden